CBAM fiyatı: AB ETS ile ilişkisi ve Türkiye için anlamı

CBAM için açıklanan avro değeri, bir ihracat siparişinin karbon maliyetini tek başına göstermez. Bu değer sertifikanın birim fiyatıdır. Kaç sertifika gerektiği ayrı bir hesapla belirlenir; ortaya çıkan maliyetin alıcı ve üretici arasında nasıl paylaşılacağı ise ticari ilişkiye bağlıdır.

CBAM, Türkçede Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması veya SKDM olarak anılır. Bu yazıda AB'nin uygulamasını CBAM, Türkiye'nin kendi tesislerini düzenleyen sistemini Türkiye ETS olarak adlandırıyoruz. Fiyatın anlamını, ödeme sorumluluğunu ve Türkiye açısından politika seçeneklerini bu ayrımla ele alıyoruz. Türkiye'de olası bir sınır düzenlemesine ilişkin önerilerimiz Resisco Mühendislik'in değerlendirmesidir.

CBAM, belirli ithal malların üretiminde oluşan gömülü emisyonları bir sertifika yükümlülüğüyle ele alır. Amaç, AB'deki karbon maliyetinin üretimin daha düşük karbon yükü bulunan ülkelere kaymasını teşvik etmesini sınırlamaktır. Ürünün satın alma fiyatı üzerinden alınan sabit oranlı bir bedel olarak düşünülmemelidir. Komisyonun kesin dönem açıklaması.

CBAM fiyatı AB ETS ile nasıl bağlantılıdır§

AB ETS'de kapsamdaki işletmeler emisyonlarına karşılık tahsisat teslim eder. Bir tahsisat bir ton CO₂ eşdeğerine karşılık gelir; tahsisatlar ihalelerde satılır ve piyasada işlem görebilir. Fiyat bu piyasada oluşur. Komisyonun AB ETS açıklaması.

CBAM sertifika fiyatı, AB ETS ihale fiyatlarının ağırlıklı ortalamasından hesaplanır. 2026 ithalatları için çeyreklik, 2027'den itibaren haftalık fiyatlama söz konusudur. Dolayısıyla günlük bir EUA piyasa kotasyonunu doğrudan CBAM fiyatı diye kullanmak doğru olmaz. Fiyat bağlantısı, CBAM sertifikası ile ETS tahsisatının aynı hesapta kullanılabileceği anlamına da gelmez. Resmî fiyat yöntemi.

Bu bağlantının ticari sonucu, AB'ye ürün satan bir üreticinin karbon fiyatını bütçe varsayımları arasına almasıdır. Ancak fiyat yükseldiğinde satış marjının ne kadar değişeceği yalnız bu göstergeyle hesaplanamaz. Ürünün emisyon yoğunluğu, gerekli sertifika miktarı ve sözleşmedeki maliyet paylaşımı birlikte değerlendirilir.

2026 sertifika fiyatları ve ithalat dönemi§

2026 ithalatları mali yükümlülük doğurur; karşılık gelen sertifikalar 1 Şubat 2027’den itibaren, en geç 30 Eylül 2027’deki teslimden önce alınmalıdır. Fiyat, malın AB’ye ithal edildiği çeyreğe bağlanır. 17 Ekim 2026’da resmî sayfadan yeniden kontrol edilen tablo şöyledir:

82,32 avro, Temmuz–Eylül 2026 ithalatlarına karşılık gelen sertifikaların satın alımında esas alınır. 2027'de satın alınmaları bu ithalatların fiyat çeyreğini değiştirmez. Komisyonun fiyat tablosu.

Örnek olarak, gerekli bütün hesap ve düzeltmelerden sonra bir ithalat dosyası için 1.000 sertifika gerektiği varsayılsın. Üçüncü çeyrek fiyatıyla bedel 82.320 avrodur. Başka bir dosyada aynı adet ikinci çeyrekle eşleşiyorsa bedel 75.280 avro olur. Fark 7.040 avrodur. Bu karşılaştırma iki ayrı ithalat dosyası içindir; ithalatçı kendisine uygun çeyreği seçemez.

Bir CBAM sertifikası bir ton CO₂ eşdeğerine karşılık gelir. Ancak örnekteki 1.000 sayısı ürün tonajı veya brüt gömülü emisyon değildir. Gerekli sertifika adedi; gömülü emisyon, uygulanabilir ücretsiz tahsisat düzeltmesi ve tanınabilen karbon fiyatı dikkate alınarak belirlenir. Fiyatı bütün emisyonlara doğrudan uygulamak veya her ürün için tek bir geçiş yüzdesiyle çarpmak yanıltıcı olabilir. Komisyon rehberinin 2.4 bölümü bu hesap unsurlarını ayrı gösterir.

2027’den itibaren her yıl ayrıca çeyrek sonu asgari %50 sertifika bakiyesi yükümlülüğü uygulanır. Madde 22(2), yıl başından beri ithal edilen mallar için mark-up hariç varsayılan değer veya koşulları sağlayan önceki yıl teslimine dayalı hesabı ve ücretsiz tahsisat düzeltmesini esas alır. Kütle eşiği aşıldığında yükümlülük, aşımın gerçekleştiği çeyreği izleyen çeyrek sonuna kadar karşılanır. Q&A’daki 31 Ekim ifadesi üçüncü çeyreğin sonu değildir; bağlayıcı metne göre bu tarih 30 Eylül’dür.

Sertifikalar başka bir kişiye, aynı gruptaki şirkete bile satılamaz veya devredilemez. Yıllık teslimden sonra kalan sertifikaların geri alımı, Madde 23’ün talep süresi ve miktar sınırlarına bağlıdır; bütün artan bakiyenin sınırsız geri alınacağı varsayılmaz. Bu kurallar yıllık maliyet kadar dönem içi nakit planlamasını da etkiler. 2023/956 Madde 22-24.

Hukuken kim öder, ticarette maliyeti kim taşır§

AB tarafında sertifika yükümlülüğünü yerine getiren, yetkili CBAM beyan sahibidir. Bu kişi ithalatçı veya gerekli koşullarda yetkili dolaylı gümrük temsilcisi olabilir. Türkiye'deki üretici, yalnız ihracat yaptığı için otomatik olarak AB'de sertifika satın alan taraf hâline gelmez. Kesin dönem açıklaması.

Sertifikayı satın alan taraf ile ekonomik yükü sonunda taşıyan taraf farklılaşabilir. İthalatçının ödeme sorumluluğu, üreticinin satış fiyatının veya kârının etkilenmeyeceğini garanti etmez. Örneğin alıcı maliyeti kendi marjından karşılayabilir, müşterisine aktarabilir veya sonraki siparişte üreticiden fiyat indirimi isteyebilir. Taraflar maliyeti paylaşmayı da kararlaştırabilir.

Bunlar olası sözleşme senaryolarıdır. Belirli bir şirket için hangisinin gerçekleştiği sipariş, fatura ve sözleşme üzerinden incelenir. Alıcıların veya üreticilerin genel olarak hangi oranda maliyeti üstlendiğini gösterecek bir piyasa verisi sunmuyoruz. Bu nedenle "CBAM'ı her zaman alıcı öder" ya da "bütün bedel Türk sanayicisine kalır" sonucuna varmıyoruz.

Satış görüşmesinde üç kalemin ayrı yazılmasını öneriyoruz: sertifika bedeli, emisyon verisinin hazırlanması ve doğrulanması giderleri, sözleşme uyarınca fiyat veya marj üzerinde oluşacak etki. "Karbon maliyeti satıcıya aittir" gibi genel bir ifade; kullanılacak veriyi, ithalat dönemini, kabul edilen düzeltmeleri ve hesabın sonradan nasıl uzlaştırılacağını açıklamıyorsa uyuşmazlık yaratabilir.

Ticari sözleşmede veri teslim tarihi, doğrulama sorumluluğu, tahmini ve gerçekleşen bedelin farkı, hatalı veri hâlinde izlenecek yol ve belge erişimi açıklığa kavuşturulmalıdır. Teslim şeklinin adı tek başına bütün CBAM sorumluluklarının çözüldüğü varsayımına dayanak yapılmamalıdır; sözleşmenin bütünü ve uygulanacak hukuk değerlendirilir.

Neden her sanayici aynı maliyetle karşılaşmaz§

CBAM kapsamı sektör adıyla yetinilerek belirlenmez; ürünün ilgili CN kodu kontrol edilir. Aynı sektörde çalışan iki üreticinin sattığı mallar farklı kapsam sonuçları verebilir. Komisyon, çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen gruplarını kapsamdaki ürünler üzerinden açıklar. Kesin dönem bilgileri.

Komisyonun 2026 rehberine göre kütle eşiğine tabi mallarda AB ithalatçısının takvim yılında ithal ettiği ilgili malların toplam net kütlesi 50 tonu aşmıyorsa muafiyet gündeme gelir. Eşik, tek Türk üreticinin sevkiyatına göre değerlendirilmez. Aşıldığında yıl içindeki önceki ilgili ithalatlar da yükümlülüğe girer. Elektrik ve hidrojen bu kütle eşiği istisnasından yararlanmaz. Rehberin 2.5 bölümü sınırları açıklar.

Kapsam, ithalatçının durumu, emisyon verisi ve uygulanabilir hesap düzeltmeleri nedeniyle sertifika bedeli farklılaşabilir. Gerçek ve varsayılan veri yolları da sonucu değiştirir. İlgili varsayılan emisyonlara çimento, demir-çelik, alüminyum ve hidrojende 2026’da %10, 2027’de %20, 2028’den itibaren %30; gübrede %1 ilave uygulanır. Bu ilave sertifika fiyatına yapılmaz. 2026/1740, ilaveyi değil artırılmış hazır sütunları kaldırmıştır. Varsayılan veriye dayalı ücretsiz tahsisat düzeltmesi de ilgili varsayılan kıyaslarla hesaplanır; gerçek ve varsayılan bileşenler keyfî karıştırılamaz. Bir üreticiye doğrudan sertifika faturası gelmemesi, alıcının hiçbir yükümlülüğü olmadığı veya üreticinin veri hazırlığı gideri taşımadığı anlamına gelmez. Tersine, müşterinin talep ettiği her emisyon verisi de mutlaka o işlem için sertifika borcu doğduğunu göstermez.

Bu nedenle müşteriden istenen açıklama yalnız "ne kadar CBAM ödeyeceğiz?" olmamalıdır. Önce hangi ithalat, hangi ürün, hangi yetkili beyan sahibi ve hangi hesap sonucundan söz edildiği belirlenmelidir. Ticari bir fiyat indirimi talebi varsa bunun gerekçesi ve hesap dayanağı ayrıca istenmelidir.

Gümrük Birliği ve ticaret anlaşmaları neyi değiştirir§

AB ile Türkiye arasındaki Gümrük Birliği sanayi malları ticaretinde önemli bir çerçevedir. Kömür ve çelik ürünleri ise ayrı bir serbest ticaret anlaşmasıyla düzenlenir. Bu ayrım, bütün ürünlerin tek bir anlaşma kapsamında olduğu varsayımından kaçınmayı gerektirir. Komisyonun Türkiye ticaret sayfası.

Gümrük Birliği veya serbest ticaret anlaşması, tek başına CBAM muafiyeti sağlamaz. Komisyon rehberi, ülke istisnalarını AB ETS uygulaması veya bağlantısı ve CBAM'ın kendi istisna listesi çerçevesinde açıklar. Türkiye bu muaf ülkeler arasında sayılmaz. Bir ticaret anlaşmasını, ETS bağlantısını ve fiilen ödenmiş karbon fiyatının tanınmasını aynı hukuki sonuç olarak ele almamak gerekir.

Ticaret anlaşmaları yine de önemsiz değildir. Gelecekte kurulacak bir sınır düzenlemesinin anlaşmalardaki taahhütler, ürün kapsamı ve ticaret akımlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir. Veri ve doğrulama işbirliği de şirketlerin idari yükünü azaltabilecek bir müzakere alanıdır. Bunlar olası politika seçenekleridir; bugün yürürlükte olan bir CBAM muafiyeti olarak sunulmamalıdır.

Devletler arasındaki ticaret anlaşması ile alıcı ve satıcı arasındaki satış sözleşmesi de farklı işler görür. İlkinde kamu yükümlülükleri ve ticaret koşulları, ikincisinde şirketlerin teslim, veri ve maliyet paylaşımı düzenlenir. Özel bir sözleşme, AB mevzuatındaki beyan sahibinin kamuya karşı sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Türkiye ETS'de ödeme yapılması CBAM'ı nasıl etkileyebilir§

2023/956 Madde 9, üçüncü ülkede fiilen ödenen karbon bedelinin kanıtlanmasına dayalı indirim hakkını düzenler. Gerçek emisyonla beyanda fiili ödeme ve bağımsız tasdik; yararlanılabilir iade ve ücretsiz tahsisat gibi telafilerin düşülmesi önemlidir. Madde 9(4), ülkede kuralla belirlenmiş bir karbon fiyatı ve belirlenebilir yıllık varsayılan fiyat bulunması koşuluyla başka bir indirim yolu açar. Komisyon bu fiyatları 2027’den itibaren belirleyip Registry’de sunabilir; yayımlama zorunluluğu yoktur. Varsayılan emisyonla beyanda indirim yalnız bu yoldan istenebilir.

Hukuki hak ile hazır hesap aracı aynı şey değildir. Komisyonun 15 Ekim 2026 soru-cevap belgesi, ayrıntılı indirim düzenlemesini 2026’da kabul edilmesi planlanan bir uygulama işlemi olarak açıklar. Ülke bazlı varsayılan karbon fiyatlarının da sunulması planlanır; değerlendirilen konu, bunların mümkün olan en kısa sürede ve Eylül 2027’deki beyanlarda Registry üzerinden kullanılabilecek biçimde nasıl sunulacağıdır. Bu plan, fiyatların yayımlandığı veya ilgili uygulama işleminin kabul edildiği anlamına gelmez. 17 Ekim 2026’da eriştiğimiz Komisyon mevzuat listesinde bu indirim için nihai uygulama metni ve ülke fiyatları doğrulanamadı. Türkiye için yayımlanmış bir varsayılan karbon fiyatı varmış gibi hesap kurmuyoruz. Türkiye ETS’nin kurulması da tek başına otomatik ürün indirimi veya ülke muafiyeti sağlamaz. Q&A Soru 1.5 ve 3.10.

Fiilen ödenen fiyatın değerlendirilmesinde iade ve telafiler de önemlidir. Ücretsiz verilen tahsisatın piyasa değerini doğrudan ödenmiş karbon bedeli gibi yazmak doğru olmaz. Ürüne atfedilebilen ödeme, dönem, para birimi ve doğrulama belgeleri ilgili AB hesap kurallarıyla değerlendirilir. Tanınacak tutar, Türkiye ETS fiyatının CBAM birim fiyatından basitçe çıkarılmasıyla belirlenmez.

Türkiye ETS pilotu 2026 ve 2027 emisyon yıllarını kapsar. Usul ve Esaslar Madde 6, 2026'da genel tahsisat teslimi öngörmez; gönüllü tamamlayıcı fiyat mekanizmasını ayrı tutar. 2027 emisyonlarına karşılık teslim Kasım 2028'in son iş gününe kadardır. Madde 7'deki %100 ücretsiz tahsisat oranı, her tesisin bütün emisyonunun ücretsiz karşılanacağı garantisi değildir. Resmî pilot metni.

Bunun şirketler için sonucu, olası bir indirimi bütçede kesinleşmiş gelir gibi yazmamaktır. Fiilî ödeme ve ürünle ilişkilendirme kanıtı oluşmadan "Türkiye ETS nedeniyle CBAM borcumuz şu kadar azalacak" sonucuna gidilemez. Aynı zamanda, mevcut tanınma hakkını tümüyle yok sayan bir anlatım da doğru değildir. Somut dosyanın kabulü, uygulanabilir kurallar ve belge zinciriyle sınanır.

Pilot Usul ve Esasların ayrıntılı analizi ve tahsisat hesap örneği, ulusal hesap tarafını ayrı açıklar.

Türkiye'nin kendi sınırda karbon düzenlemesi olmalı mı§

7552 sayılı İklim Kanunu Madde 8(1)(ç), Türkiye Gümrük Bölgesine ithal edilen malların gömülü emisyonları için SKDM kurulabilmesine imkân verir; kapsam, içerik, raporlama ve uygulama esaslarını ilgili bakanlıklarla koordinasyon içinde Ticaret Bakanlığına bırakır. Kanundaki bu yetki, tek başına yürürlükte bir ithalat tarifesi veya sertifika fiyatı oluşturmaz. TBMM'deki Kanun metni.

Resisco Mühendislik olarak değerlendirmemiz, Türkiye'nin bu seçeneği kendi ETS'sindeki gerçek maliyet ve ticaret yapısıyla birlikte geliştirmesi gerektiğidir. Yerli üretici karbon maliyeti üstlenirken aynı pazara gelen benzer ithal ürünün hiçbir karşılaştırılabilir maliyet taşımaması, sınır düzenlemesini tartışmak için makul bir gerekçe olabilir. Bu gerekçe her sektörde aynı kuvvette olmayabilir; ücretsiz tahsisat ve gerçek ödeme düzeyi hesaba katılmalıdır.

Ancak Türkiye'de ithalat yalnız nihai ürünlerden oluşmaz. Bir sınır bedeli, ithal girdiyi kullanan yerli üreticinin maliyetini de artırabilir. Özellikle o girdiyi işleyerek ihraç eden şirketlerde, yerli üreticiyi korumayı amaçlayan önlem başka bir üreticinin rekabet gücünü zayıflatabilir. Böyle bir etki, sektör ve ürün bazında ithalat girdisi, iç satış ve ihracat senaryolarıyla incelenmelidir. Otomatik bir ihracat iadesi veya muafiyeti varmış gibi varsayım yapılamaz.

Önerimiz, kapsamı geniş bir uygulamaya doğrudan geçmek yerine şu koşulları birlikte değerlendirmektir:

• Yerli ve ithal ürünün karşılaştırılabilir emisyon kapsamı ve gerçek karbon yükü belirlenmelidir.
• Yurt dışında ödenen fiyatın tanınması, veri sunma ve doğrulama yolları açık olmalıdır.
• İthal girdi kullanan üreticiler, ihracatçılar ve küçük işletmeler üzerindeki etki ölçülmelidir.
• Gelirlerin üretimde emisyon azaltımına katkısı, idari kapasite ve uygulama maliyeti birlikte tasarlanmalıdır.

Bu koşullar sağlanırsa, Türkiye için sınırda karbon düzenlemesi değerlendirmeye değer bir politika aracıdır. Yalnız AB'de var olduğu için aynı fiyatı veya aynı kapsamı kopyalamak ise yeterli gerekçe değildir. Ulusal ETS pilotundaki sınırlı kapsam ve ücretsiz tahsisat yapısı nedeniyle, ithal ürünlere uygulanacak yükün nasıl karşılaştırılacağı özellikle açıklanmalıdır.

Ticaret hukuku ve henüz kesinleşmeyen noktalar§

Çevresel amaç, bir ticaret önleminin hukuken uygunluğunu tek başına belirlemez. GATT Madde XX; çevresel gerekçeler yanında keyfî veya haksız ayrımcılık ve örtülü ticaret kısıtlaması ölçütlerini de içerir. Madde XXIV ise Gümrük Birliği ve serbest ticaret alanlarıyla ilgilidir. Türkiye'nin olası modeli, anlaşma taahhütleri ve uygulama biçimiyle ayrıca incelenmelidir. Burada belirli bir modelin DTÖ kurallarına kesin uygun veya aykırı olduğu sonucunu vermiyoruz. DTÖ resmî metni.

5 Ekim 2026 incelemesinde kesin dönem açıklaması, kavram rehberi, Türkiye ticaret sayfası, İklim Kanunu’nun ilgili hükmü ve pilot PDF doğrulandı. 17 Ekim 2026’da fiyat tablosu, 2023/956 Madde 9 ve 20-24 ile ilgili Q&A cevapları yeniden kontrol edildi. Üçüncü ülkede ödenen karbon fiyatına ilişkin 13 Mayıs duyurusu bir görüş sürecini anlatır; bu duyuru tek başına nihai uygulama düzenlemesinin kabul kanıtı değildir. Bu nedenle yazı, belirli bir Türk tesisinin indiriminin kabul edileceğini veya Türkiye'de yeni bir ithalat mekanizmasının başladığını ileri sürmez.

Bugün şirketin hazırlayabileceği somut çalışma; ürün ve ithalat kapsamını teyit etmek, gerekli sertifika miktarını belgeli varsayımlarla hesaplamak, fiyatı doğru dönemle eşleştirmek ve müşterisiyle maliyet paylaşımını yazılı hâle getirmektir. Türkiye için politika tartışması ise bu şirket hesaplarından daha geniştir: üreticinin dönüşümünü, ithal girdinin maliyetini ve ticaret ilişkilerini birlikte değerlendirmek gerekir.