Çözümleme · 15 Ekim 2026

Türkiye ETS pilot dönemi: kapsam, takvim ve uygulama esasları

Resmî pilot Usul ve Esaslar; alt tesis ayrımı, 2023–2025 elektrik verileri, FSR tarihleri, tahsisat hesabı ve doğrulama hazırlığında neyi değiştiriyor?

Güncelleme 15 Ekim 2026Kaynak doğrulama 15 Ekim 2026Okuma 17 dakikaYayımcı Resisco Mühendislik A.Ş.

Bu sayfada
  1. FSR doğrulaması için yayımlanan hesap rehberi
  2. 1. Önce tesisin gerçekten pilot kapsamında olduğunu kontrol edin
  3. 2. Rapor yılı ile teslim yılını ayırın
  4. 3. Alt tesis ayrımı artık resmî bir listeye dayanıyor
  5. 4. Yan faaliyetlerin emisyonlarını kaybetmeyin
  6. 5. Elektrik alt tesisi varsa geçmiş üç yıl için ayrı hazırlık gerekiyor
  7. 6. Tahsisatı tek bir formülle bütün alt tesislere uygulamayın
  8. 7. Elektrikte dengeleme faktörü, faaliyet katsayısından farklı
  9. 8. FSR doğrulaması: aynı kuruluş, daha geniş kanıt ve ilave süre
  10. Klinker tesisi örneği: MRV + FSR + stratejik analiz
  11. Ek-2 doğrulama kontrolünün tamamı nasıl izlenir?
  12. 9. %5 önemlilik, ölçümde %5 hata serbestisi değildir
  13. 10. Plan, rapor ve tahsisat başvurusunun sistemleri farklı
  14. 11. Pilot sonrası dönem artık açıkça yazılıyor
  15. Elektrik dışı gelecek kıyasta açıklık gerektiren sınır
  16. 12. Hangi konular hâlâ ayrı karar veya yayın bekliyor?
  17. Tesisin ilk çalışma listesi
  18. Uygulamada hangi kararlar ayrıca izlenecek?
  19. Resmî metni okurken dikkat gerektiren noktalar

DayanakBu sayfada yürürlükteki mevzuat ile bağlayıcı olmayan rehber ve çalışma kaynakları açıkça ayrılmıştır.Pilot Usul ve Esaslar, 30 Eylül 2026 tarihli 18626 sayılı Olur ile onaylandı ve Madde 20 uyarınca aynı gün yürürlüğe girdi. Başkanlığın duyurusu 1 Ekim 2026’da yayımlandı; kaynak doğrulama tarihi ayrı kaydedilir.

Kim etkilenir
  • Pilot kapsamındaki Kategori B ve C tesislerin çevre ve üretim ekipleri
  • Elektrik alt tesisi bulunan işletmeler
  • Tahsisat, bütçe ve doğrulama hazırlığı yapan ekipler
Ne yapmalı
  • Ana faaliyetinizi, faaliyet eşiklerinizi ve B/C kategorinizi birlikte kontrol edin
  • Alt tesis ayrımınızı resmî Ek-1 ve altı basamaklı öncelikle yeniden değerlendirin
  • Elektrik alt tesisiniz varsa 2023–2025 yılları için ayrı FSR hazırlığını başlatın
  • FSR teslim tarihlerini ve doğrulama sözleşmesindeki ilave süreleri iş planına ekleyin

İklim Değişikliği Başkanlığı, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Pilot Uygulama Dönemine İlişkin Usul ve Esaslar belgesini resmî sitesinde yayımladı. 24 sayfa, 21 madde ve üç ekten oluşan metin, pilot dönemin genel çerçevesini tesislerin hazırlayacağı plan, rapor ve hesaplara bağlıyor.

Tesisler açısından en önemli sonuç şu: Artık yalnızca "pilot 2026–2027, ücretsiz tahsisat oranı %100" bilgisiyle hazırlık yapmak yeterli değil. Hangi alt tesisin kurulacağı, hangi yılın verisinin kullanılacağı, raporun ne zaman teslim edileceği ve doğrulamanın nasıl yürütüleceği için ayrıntılı kurallar var.

Özgün resmî PDF’yi açın veya kütüphanedeki kaydı inceleyin. Ana metin ve üç ek aynı dosyanın içinde; kaynağın içeriği değiştirilmedi.

Onay ve yürürlük: 30 Eylül 2026, 18626 sayılı Olur; Madde 20 onay tarihinde yürürlük öngörür. Duyuru: 1 Ekim 2026. İlk kaynak kontrolü 1 Ekim’de yapıldı; doğrulama süreleri ve klinker örneği 2 Ekim’de resmî tablolarla yeniden kontrol edilip güncellendi. Onay, duyuru ve rehber güncellemesi ayrı tarihlerdir.

FSR doğrulaması için yayımlanan hesap rehberi

Başkanlığın MRV uygulamasındaki 5 Ekim 2026 tarihli r00 rehberi, Usul ve Esasların süre tablolarını 12 sektör örneğiyle açıklar. 2023–2025 elektrik FSR’lerinde yalnız kategori süresi, 2026 FSR’sinde kategori ve onaylı faaliyet kodu ilaveleri birlikte kullanılır. Saha günleri toplam sürenin içindedir. Ayrıntılı MRV–FSR karşılaştırması ve hazırlık dosyası ile 2026 süre hesabı aracı yayımlandı. Tablo 3’teki 10–12 ve 14 üzeri süre boşlukları için sayı varsayılmadı.

1. Önce tesisin gerçekten pilot kapsamında olduğunu kontrol edin

Madde 2, onaylı izleme planına göre Kategori B ve C tesisleri, saydığı faaliyetler ve kapasite koşullarıyla birlikte ele alıyor. Elektrik, demir-çelik, alüminyum, klinker, amonyak ve nitrik asit faaliyetlerinde yalnız sektör adını bilmek kapsam kararını vermeye yetmiyor.

Örneğin yakıt yakarak elektrik üretiminde toplam anma ısıl gücü en az 20 MW koşulu var ve bent yalnız elektrik sektörünü hedefliyor. Demir ve çelik üretimi ve dökümünde 2,5 ton/saat ve üzeri kapasite; klinkerde döner fırınlar için 500 ton/gün ve üzeri, diğer ocaklarda 50 ton/günün üzerinde kapasite ayrımı korunuyor. B/C kategorisi de ayrıca aranıyor.

Ana faaliyet kontrolü önemli: Ana faaliyeti Madde 2’nin ilk fıkrasındaki faaliyetlerden olmayan tesisin 35.11.10.30.00 koduyla elektrik üretmesi veya aynı fıkradaki diğer faaliyetleri yürütmesi, onu pilot kapsamına sokmaz. Madde 2(2), bu tesisleri pilot dışında bırakıyor. Dolayısıyla tesiste bir elektrik ünitesi veya listelenmiş bir yan faaliyet bulunması tek başına yeterli değil.

Doğalgaz ve ham petrolün iletim ve depolanması kapsamındaki faaliyetler de pilot sonuna kadar, bu faaliyetlerle sınırlı olarak ETS dışında tutuluyor; izleme, raporlama ve doğrulama devam ediyor. Genel Yönetmelik Geçici 6 bu faaliyetler için birinci uygulama dönemi sonuna kadar istisna öngörür; pilot Usul 2(3)’ün pilot döneme ilişkin açıklamasından istisnanın 2028’de kendiliğinden sona erdiği sonucu çıkarılmaz. "ETS dışında" ile "MRV dışında" aynı anlama gelmiyor.

2. Rapor yılı ile teslim yılını ayırın

Pilot, 2026 ve 2027 sistem yıllarının emisyonlarını kapsıyor. Rapor ve tahsisat teslimi ise sonraki takvim yıllarına uzanıyor.

Hazırlanacak işSon tarih / dönemDayanak
2026 sistem yılı için doğrulanmış FSR30 Nisan 2027Madde 13(9)
Elektrik alt tesisi için 2023, 2024 ve 2025 yıllarının ayrı doğrulanmış FSR’leri30 Haziran 2027Madde 13(10)
2027 sistem yılı için doğrulanmış FSR30 Nisan 2028Madde 13(9)
2027 emisyonlarına karşılık tahsisat teslimiKasım 2028’in son iş günüMadde 6(2)

2026’da yalnız raporlama yükümlülükleri yerine getiriliyor; Madde 6(1), tahsisat teslim yükümlülüğünün oluşmadığını söylerken gönüllü tamamlayıcı tahsisat fiyatı mekanizmasını ayrı tutuyor. Bu cümleden "2026’da hiçbir tahsisat veya fiyat işlemi olamaz" sonucu çıkarılmamalı. Mekanizmanın fiyatı ve işletim ayrıntıları bu belgede ilan edilmiş değil.

Usul ve Esaslar, ilk İMP sunumunda Yönetmeliğin Geçici 3(1) süresine atıf yapar. Ardından yayımlanan 14 Ekim 2026 tarihli Başkanlık duyurusu, 13 Ekim/18814 sayılı Olur ile bu süreyi 27 Ocak 2027 tarihine uzattı. Başkanlığın süre uzatımı duyurusu Başkanlık İMP’de eksiklik bildirirse, bildirimi takip eden 30 gün içinde düzeltip yeniden sunma yükümlülüğü ayrı takip edilir.

3. Alt tesis ayrımı artık resmî bir listeye dayanıyor

Madde 10 ve Ek-1, pilotta kullanılacak ürün ve ürün dışı alt tesis ayrımlarını veriyor. Öncelik sırası altı basamaklı:

Ürün → Isı → Bölgesel ısıtma → Tesis içi ısıtma → Yakıt → Üretim süreci.

Ek-1’de listelenen alt tesislerin her birinden en fazla bir oluşturuluyor. Bu, farklı ürün gruplarının tek bir ürün alt tesisinde birleştirileceği anlamına gelmiyor. Bütün alt tesisler İMP’de gösteriliyor; onaylı izleme planındaki toplam emisyon eksiksiz atfediliyor ve çifte sayım yapılmıyor. Bu kontrol yalnızca toplamları eşitlemekten ibaret değil: aynı enerji veya malzeme akışının iki farklı alt tesiste yeniden sayılmaması da gerekiyor.

Ek-1’de 13 ürün grubu ve beş ürün dışı ayrım bulunuyor. Örneğin gri klinker 23.51.11.00.00, beyaz klinker 99.99.99.99.04 ile listeleniyor. Amonyak, nitrik asit, birincil alüminyum, ön pişirilmiş anot ve demir-çelikte çeşitli ürün grupları ayrı gösteriliyor. Bu, her tesiste 18 alt tesis kurulacağı anlamına gelmez.

Belgedeki bazı 99.99.99.99.xx kodlar artık resmî Ek-1’de açıkça yer alıyor. Bunları yalnız eski bir çalışma dosyasının yardımcı kodları olarak açıklamak eksik kalır. Ancak TÜİK’in istatistikî ürün sınıflamasındaki bir revizyon da bu ETS listesini kendiliğinden değiştirmez; iki kaynak ve sürüm ayrı tutulmalı.

Elektrik için tek alt tesis var. Doğalgaz, ithal kömür, yerli kömür ve diğer kaynak başlıkları 2026’dan itibaren ayrı raporlanıp doğrulanıyor; bunlar için ayrı elektrik kıyası veya ayrı tahsisat hesabı yapılmıyor. Ayrımın metodolojisi İMP’de açıkça yer almalı.

4. Yan faaliyetlerin emisyonlarını kaybetmeyin

Pilot kapsamındaki bir tesiste, Madde 10(6)’da sayılan başka faaliyetler de yürütülüyorsa bunların yanma ve proses emisyonları üretim süreci alt tesisine atfediliyor. Listede kireç, dolomit veya magnezit kalsinasyonu; CAC klinkeri; cam, seramik, mineral yün, alçı; selüloz, kâğıt veya karton; karbon siyahı; hidrojen ve sentez gazı; adipik asit; büyük hacimli organik kimyasallar; soda külü ve sodyum bikarbonat gibi faaliyetler var.

Bu hüküm, bu faaliyetleri yapan bütün bağımsız tesislerin pilot kapsamına alındığı anlamına gelmiyor. Önce tesisin Madde 2’ye göre kapsamda olması, sonra kapsam içindeki emisyonların doğru alt tesise atanması gerekiyor. Üretim süreci alt tesisini yalnız kimyasal reaksiyondan çıkan CO2 ile sınırlandırmak da bu hükmü eksik okur; belirtilen faaliyetlerin yanma emisyonları da aynı değerlendirmeye dahil.

Tesis içi ısıtma için ayrıca bir tercih düzenleniyor. İdari binalar hariç, tesis içindeki konut, lojman, sosyal, eğitim ve hizmet yapılarının ısıtma verilerini işletme TJ cinsinden ayrı tespit etmeyi seçerse ilgili emisyonlar tesis içi ısıtma alt tesisine atfediliyor. Bu tür oluşturulmazsa söz konusu emisyonlar ısı kıyas alt tesisine gidiyor. Dolayısıyla tüm işletmeler için zorunlu yeni bir alt tesis varmış gibi anlatılmamalı.

5. Elektrik alt tesisi varsa geçmiş üç yıl için ayrı hazırlık gerekiyor

Elektrik alt tesisi bulunan tesisler, 2026 ve 2027 yıllarında tüm alt tesislerini içeren İMP/FSR setini hazırlıyor. Buna ek olarak 2023, 2024 ve 2025 için yalnız elektrik alt tesisini içeren bir veya birden fazla İMP ile ayrı yıllık FSR’ler hazırlanıp doğrulanıyor. Geçmiş üç yılın FSR teslim tarihi 30 Haziran 2027.

Bu ihtiyaç yalnız ana faaliyeti elektrik üretimi olan santrallere indirgenmemeli; Madde 13, elektrik alt tesisi bulunan tesislerden söz ediyor.

Geçmiş elektrik raporları için eksik ve çifte sayımı önleyen makullük kontrolleri yapılıyor; doğrulayıcı kuruluş bunları ayrıca inceliyor. Genel yıllık FSR’deki tesis toplamı ile doğrulanmış emisyon raporu toplamının eşitliği, yalnız elektrik alt tesisini içeren geçmiş raporu bütün tesis toplamına zorla eşitlemek için kullanılmamalı.

Pilot elektrik kıyasının veri seti Madde 11(3)’te 2023–2027 olarak belirtiliyor. 2027 bu setin içinde. Beş yıllık verisi olmayan yeni tesislerde, faaliyete geçtiği yıldan ilgili sistem yılına kadar mevcut yıllar esas alınıyor; eksik yıllara sıfır yazılarak beş yıl tamamlanmıyor.

6. Tahsisatı tek bir formülle bütün alt tesislere uygulamayın

Pilot için ücretsiz tahsisat oranı 1 (%100) ve sektörel faaliyet katsayısı 1. Ancak hesabın yolu alt tesis türüne göre değişiyor:

Alt tesisHesabın temel yolu
ElektrikTesis/santral kıyası × doğrulanmış faaliyet; ardından Madde 12’deki açık/fazla dengelemesi
Elektrik dışı ürün, ısı ve yakıt kıyas alt tesisleriİlgili sistem yılına ait ağırlıklı genel ortalama kıyası × doğrulanmış faaliyet
Üretim süreci, tesis içi ısıtma ve bölgesel ısıtmaBu alt tesise atfedilen emisyon miktarının tamamı

Son üç tür için kıyas değeri hesaplanmıyor. Ürün, ısı ve yakıt için de AB’deki "en iyi %10 tesis" yöntemini Türkiye pilotuna doğrudan taşımak doğru değil; metin ağırlıklı genel ortalamayı esas alıyor.

%100 ücretsiz tahsisat oranı, ürün/ısı/yakıt alt tesisinin fiilî emisyonunun tamamının mutlaka karşılanacağı anlamına gelmez. Kıyasla hesaplanan miktar ile tesisin emisyonu farklı olabilir. Sayısal kıyas değerleri, doğrulanmış alt tesis raporları teslim edildikten sonra Ulusal Tahsisat Planında ilan edilecek; bu PDF sayısal kıyas tablosu vermiyor.

7. Elektrikte dengeleme faktörü, faaliyet katsayısından farklı

Madde 12’deki elektrik hesabında önce başlangıç tahsisatı belirleniyor. Tahsisat farkı = başlangıç tahsisatı − elektrik alt tesisine atfedilen emisyon. Fazla pozitif, açık negatif değer alıyor.

Elektrik alt tesislerinin toplam açıkları ve toplam fazlaları ayrı hesaplanıyor. Farklı büyüklükteyse küçük toplamın büyük toplama oranı α oluyor. Toplam açık daha büyükse faktör yalnız açık veren tesislere; toplam fazla daha büyükse yalnız fazla verenlere uygulanıyor. Diğer grubun başlangıç tahsisatı değişmiyor.

Faktör uygulanan grupta nihai miktar:

Atfedilen emisyon + (işaretli tahsisat farkı × α).

Burada α’yı başlangıç tahsisatının tamamıyla çarpmak yanlış. Pilot için 1 olarak belirlenen sektörel faaliyet katsayısı ile bu sektörel düzeltme faktörü de ayrı kavramlar. Sektör toplamları olmadan bir tesisin verisinden α veya nihai elektrik tahsisatı kesin olarak çıkarılamaz.

8. FSR doğrulaması: aynı kuruluş, daha geniş kanıt ve ilave süre

FSR, Başkanlığa gönderilmeden önce akredite doğrulayıcı kuruluş tarafından doğrulanıyor. MEDAS ile pilot tesise atanan kuruluş, FSR doğrulamasını da yürütüyor. 4734 sayılı Kanuna tabi tesislerde ilgili doğrulama sözleşmesi yolu ayrıca düzenlenmiş. TR ETS tesisleri için stratejik analiz saha ziyareti zorunlu.

Doğrulama sözleşmesine FSR hükümleri ve ilave adam-gün süreleri ekleniyor. Ek-3’te kategoriye göre B için +4, C için +5 adam-gün; ayrıca faaliyet kapsamına göre ek süreler var. Bunlar emisyon raporu doğrulamasının asgari süresine ekleniyor; "FSR doğrulaması toplam dört veya beş gün sürer" demek değil.

Saha ziyareti ilavesi, kategori ve faaliyet için bulunan FSR ilave adam-gün toplamına göre seçilir. Pilot Ek-3 Tablo 3'ün yayımlanmış satırları şöyledir:

FSR için hesaplanan ilave süreAsgari saha ziyareti süresine ilave
4 adam-gün2 adam-gün
5 adam-gün2 adam-gün
6 adam-gün2 adam-gün
7 adam-gün3 adam-gün
8 adam-gün3 adam-gün
9 adam-gün3 adam-gün
13 adam-gün6 adam-gün
14 adam-gün6 adam-gün

Kaynakta 10–12 ve 14 üzeri için satır bulunmaz; bu gruplarda saha ilavesi bu tablodan türetilmez. Aşağıdaki klinker örneğinde ilave toplamı 7 veya 8 olduğundan karşılık 3 adam-gündür.

Klinker tesisi örneği: MRV + FSR + stratejik analiz

Örnek, pilot kapsamında yalnız klinker üretimi (faaliyet kapsamı 6.1) için süre hesaplanan B veya C tesis içindir. Başka faaliyet ilavesi, ayrı geçmiş elektrik FSR'si veya teknik uzman kullanımı bu örneğe dahil değildir. Tebliğ Ek-3'ün B/C normal satırları ile Pilot Ek-3 Tablo 1–3 birlikte okunur.

Hesap kalemiKategori B klinker tesisiKategori C klinker tesisi
MRV emisyon raporu için temel doğrulama süresi · Tebliğ Ek-3 (1)9 adam-gün18 adam-gün
FSR kategori ilavesi · Pilot Tablo 1+4 adam-gün+5 adam-gün
Klinker faaliyet ilavesi · Pilot Tablo 2, 6.1+3 adam-gün+3 adam-gün
FSR ilave süre toplamı4 + 3 = 7 adam-gün5 + 3 = 8 adam-gün
MRV + FSR doğrulama toplamı · stratejik analiz hariç9 + 7 = 16 adam-gün18 + 8 = 26 adam-gün
Temel asgari saha ziyareti · Tebliğ Ek-3 (2), doğrulama süresinin içinde4 adam-gün6 adam-gün
FSR saha ilavesi · Pilot Tablo 3+3 adam-gün+3 adam-gün
Toplam asgari saha ziyareti · yukarıdaki 16/26 günün içinde4 + 3 = 7 adam-gün6 + 3 = 9 adam-gün
Stratejik analiz saha ziyareti · Tebliğ Ek-3 (3), ayrıca+1 adam-gün+1 adam-gün
Stratejik analiz dahil toplam asgari süre16 + 1 = 17 adam-gün26 + 1 = 27 adam-gün

Saha günleri ikinci kez toplam doğrulama süresine eklenmez. B tesiste 7 adam-günlük asgari saha çalışması 16 adam-günlük doğrulamanın; C tesiste 9 adam-günlük saha çalışması 26 adam-günlük doğrulamanın içindedir. Stratejik analiz saha ziyareti ise ayrı eklenir ve pilot tesislerde zorunludur (Usul 14(6)). Böylece bu koşullardaki C klinker tesisinin MRV + FSR + stratejik analiz asgari toplamı 27 adam-gün, B tesisinki 17 adam-gündür.

Tebliğ Ek-3 (5)'teki ürün faaliyet seviyesi doğrulama süresi de temel doğrulama süresinin içindedir; FSR ilavesine ek bir kalem olarak tekrar toplanmaz. Teknik uzman kullanılırsa Ek-3 (4)'te B/C için gösterilen 1 adam-gün ayrıca dikkate alınır. Sözleşme öncesi saha ziyareti bu asgari tablo sürelerine dahil değildir. Adam-gün ekip emeğini ifade eder; aynı sayıda takvim günü veya her klinker tesisi için sabit sözleşme süresi anlamına gelmez. Tesisin diğer faaliyetleri ve doğrulama planı ek süre gerektirebilir.

Dayanak: Sera Gazı Emisyon Raporlarının Doğrulanması ve Doğrulayıcı Kuruluşların Akreditasyonu Tebliği · resmî metin, Ek-3 sütun (1)–(5); Pilot Usul ve Esaslar, 14(5) ve Ek-3 Tablo 1–3. Kategori ve faaliyet tablosunun tamamı doğrulama rehberinde yer alır.

Madde 13(11)’deki 45 adam-gün sınırı baş doğrulayıcıya ilave edilecek sürelerin toplamına ilişkin. Bütün doğrulama sözleşmesinin toplam süresi gibi genelleştirilmemeli. Geçmiş elektrik ve 2026 saha çalışması, adam-günleri eklenerek birleştirilebilir; buna rağmen her yılın FSR’si ve doğrulama raporu ayrı.

Ek-2 doğrulamayı birincil veri kaynağından nihai FSR’ye kadar izlenebilir bir zincir olarak ele alıyor. Güncel onaylı İMP, önceki doğrulanmış FSR’ler, ölçüm cihazları, hesaplama faktörleri, veri boşlukları, laboratuvar koşulları, riskler ve kontroller inceleniyor. Tesis, doğrulama raporunu almadan önce iç kontrolden geçirdiği ve onayladığı nihai FSR’yi doğrulayıcıya veriyor.

Ek-2 doğrulama kontrolünün tamamı nasıl izlenir?

Ek-2 A’daki analitik prosedür, dahili/kontrol/tespit riski, kontrol ortamı, hatalı bildirim, makul güven ve önemlilik kavramları birbirine bağlıdır. Makul güven kesinlik değildir. Kaynak A(m)’de "onaylanmış izleme planı" ifadesi bulunurken B.1, B.2 ve Madde 14(4) FSR doğrulamasını onaylı İMP’ye bağlar; bu terim farkı iki planın aynı belge olduğu şeklinde yorumlanmaz.

KontrolUygulanacak işlemDayanak
Temel prensiplerFSR’nin eksiksizliği, onaylı İMP’ye uygun faaliyet, önemli hatalı bildirim bulunmaması ve performans geliştirme imkânı değerlendirilirEk-2 B.1–B.2
İşletme belgeleriOnaylı İMP ve önceki doğrulanmış FSR’ler sunulur; iç kontrolden geçirilmiş ve onaylanmış nihai FSR doğrulayıcıya teslim edilirC.1–C.2
Stratejik analizYöntem, cihaz, faktör, birincil veri, kaynak ve proseslerin ölçek/karmaşıklığı incelenir; en güncel İMP sürümü, dönem içi değişiklik, bildirim ve onay kontrol edilirD.1–D.2
Risk ve planFSR’nin dahili ve kontrol riskleri değerlendirilir; her alt tesis ve toplam emisyon veri noktaları için örnekleme kapsamı ve yöntemi plana eklenirE.1–E.2
Veri zinciriBirincil kaynaktan FSR’ye veri akışı, analitik inceleme, kaynakların tamlığı ve toplulaştırılmış veri mutabakatı kontrol edilirF.1–F.3
Yöntem ve boşlukİMP yönteminin uygunluğu ve uygulanması, akredite olmayan laboratuvar koşulları ve veri boşluğu yöntemleri incelenirF.4–F.5
Örnekleme ve sahaÖrnekleme yapılır; yeterli kanıt toplanır ve Ek-3 asgari saha ilaveleri uygulanırF.6–F.7
Görüş ve incelemeBulgular sonuçlandırılır; bağımsız tetkikçi atanmış ve İMP/FSR teknik bilgisine sahip olmalıdırF.9–F.10
ÇıktıHer FSR için ayrı doğrulama raporu elektronik sistemden işletmeye sunulur; rapor içeriğini Başkanlık belirlerF.11

Madde 14(8) tarafsızlık ve bağımsızlık engelinde sözleşme yapılmasını yasaklar. 14(10)–(11), kuruluşun ve atanmış doğrulayıcı/baş doğrulayıcının FSR yetkinliklerini ayrıca değerlendirmesini gerektirir. 14(12) gereğince Başkanlığın istediği bilgi ve belgeler yıllık hazırlanır, on yıl saklanır ve denetimde sunulur; 14(13) inceleme faaliyetlerini ilgili Tebliğ hükümlerine bağlar.

9. %5 önemlilik, ölçümde %5 hata serbestisi değildir

Ek-2 F.8, FSR doğrulamasındaki önemliliği üç ayrı temele bağlıyor:

  • Emisyon verisi: tesisin toplam emisyonunun %5’i.
  • Ölçülebilir ısı: net üretilen ve alınan ölçülebilir ısının %5’i.
  • Faaliyet seviyesi: her ürün kıyas alt tesisinin faaliyet seviyesinin %5’i.

Bu, cihazların %5 belirsizlikle çalışmasına genel izin veya raporda bilerek %5 hata bırakma hakkı değil. Hatalar tek başına veya birlikte önemlilik seviyesini aşabilir. Ölçüm ekipmanlarının kalite güvencesi, düzenli kalibrasyon, ayar ve tetkik yükümlülükleri Madde 15’te ayrıca bulunuyor. Kalibrasyon mümkün değilse belgeli alternatif kontroller; performans karşılanamıyorsa düzeltici önlemler gerekiyor.

10. Plan, rapor ve tahsisat başvurusunun sistemleri farklı

İşBelgede gösterilen sistem
İMP ve doğrulanmış FSR gönderimiSera Gazı İzleme, Raporlama ve Doğrulama Sistemi
Ücretsiz tahsisat başvurusu ve değerlendirmesiTahsisat Yönetim Sistemi (TYS)
Tahsisat hakkı/miktarıyla ilgili veri paylaşımı ve işlem kaydı bağlantısıTYS ile İşlem Kayıt Sistemi (İKS) entegrasyonu

TYS’nin tanımlanmış olması, portalın açıldığını veya başvuru son gününün ilan edildiğini tek başına göstermiyor. Başvuru ekranı, sayısal kıyas ve UTP yayınları ayrıca izlenmeli.

11. Pilot sonrası dönem artık açıkça yazılıyor

Madde 18’e göre birinci uygulama dönemi 2028–2035 emisyonlarını kapsıyor. İki alt dönem 2028–2030 ve 2031–2035. 2028’den itibaren kapsam, Yönetmelik Ek-1’deki faaliyetleri yürüten B/C tesisler; pilotun beş sektör sınırlamasını sonraki döneme aynen taşımamak gerekiyor.

İlk alt dönemin yıllık kıyasları doğrulanmış raporlar teslim edildikten sonra ilan ediliyor. İkinci alt dönemin tamamı için kıyas, başlamadan önceki takvim yılının Kasım ayının son iş gününe kadar; bugünkü dönemlere göre Kasım 2030’da. Elektrik kıyası önceki belirlenmiş değeri aşamıyor.

Elektrik dışındaki alt tesislerde 2030’a kadar ilan edilecek yıllık kıyas için önceki iki yılın ilan edilmiş kıyaslarının ortalamasına bağlı kural var. Hesaplanan değer bu sınırı aşarsa bir önceki yılın kıyası esas alınıyor; hesabı doğrudan ortalamaya kırpmak metindeki sonuç değil. Pilot da hesaba dahil, ilk iki yıl için ayrıca istisna var. İstisnanın tarihlendirilmiş uygulama örneği, resmî rehberle netleştirilmeli.

Elektrik dışı gelecek kıyasta açıklık gerektiren sınır

Usul 18(4), 2030’a kadar yıllık kıyasın önceki iki yıl ortalamasını aşmamasını; hesaplanan değer bunu aşarsa önceki yıl kıyasının esas alınmasını söyler. Bu iki sonuç her veri setinde aynı sınırı vermeyebilir: yalnız temsili olarak önceki yıl 1,00, iki yıl önce 0,80 ise ortalama 0,90’dır; önceki yıla dönmek 1,00 verir. Bu sayılar resmî kıyas değildir. Pilotun hesaba dahil olması ve ilk iki yıl istisnasının tarihlendirilmesi de resmî açıklamayla netleştirilmelidir. Otomatik ortalamaya kırpma veya tek bir kesin gelecek kıyas hesabı sunulmaz.

12. Hangi konular hâlâ ayrı karar veya yayın bekliyor?

Pilot tahsisatları yalnız pilot yükümlülüklerinde kullanılabiliyor; bankalama ve ödünç alma yok. Eksik teslim borcu ise ilk uygulama döneminin ilk yılına ekleniyor. Tahsisatın geçerliliği ile borcun aktarımı farklı.

Denkleştirme ancak Karbon Piyasası Kurulu karar alırsa, belirlediği kapsam ve oranla kullanılabiliyor. Genel mevzuattaki denkleştirme çerçevesinden pilot için otomatik kredi kullanım hakkı çıkarılmamalı.

Sayısal kıyaslar, UTP, uygulama rehberleri, TYS erişimi ve ayrı piyasa işletim ayrıntıları izlenmeye devam edilmeli. Bu belge; karbon fiyatı, SKDM takvimi, TSRS eşikleri veya ceza tutarlarının yeniden ilanı değil.

Tesisin ilk çalışma listesi

  1. Kategori, ana faaliyet, eşik ve istisnayı birlikte kontrol edin.
  2. Ürün ve enerji akışlarını Ek-1 ve altı basamaklı sıraya göre yeniden eşleştirin.
  3. İMP sürümü, onay durumu ve alt tesis emisyon atıflarını gözden geçirin.
  4. Elektrik alt tesisi varsa 2023–2025 veri ve yıllık FSR hazırlığını ayrı iş olarak açın.
  5. Rapor tarihlerini, doğrulayıcıyla kanıt planını ve ilave süreleri takvime koyun.
  6. Tahsisat tahminini doğru hesap dalıyla kurun; resmî kıyas ilan edilmeden kesin hak gibi sunmayın.

Bu çalışma, resmî metnin ana hükümleri ve üç ekinin birlikte okunmasına dayanıyor. Tesise özgü sınırlar ve veri yöntemleri, onaylı plan ve ilgili resmî uygulama belgeleriyle ayrıca değerlendirilmelidir.

Uygulamada hangi kararlar ayrıca izlenecek?

KPK, Madde 9 kapsamında pilotun kapsamını, süresini ve uygulamaya ilişkin usul ve esasları değiştirebilir; elektrik kıyasının tesis bazında hesaplanması Madde 11(1)’de KPK kararıyla ilişkilendirilir. Bu yetki yeni bir karar yayımlandığı anlamına gelmez. Sayısal kıyas ve UTP ilanı, onaylı İMP, SGİRD rapor sunumu ve TYS tahsisat başvurusu ayrı adımlardır (Usul 7(2), 12(7), 13(12)).

Alfa hesabında yalnız açık veya yalnız fazla grubu varsa alfa sıfır olur; düzeltme uygulanan grubun tahsisatı atfedilen emisyona eşitlenir. İki toplam da sıfırsa 0/0 hesabı yapılmaz. Bu elektrik düzeltmesi pilot SFK=1 ile aynı kavram değildir.

Resmî metni okurken dikkat gerektiren noktalar

Özgün PDF değiştirilmeden saklanır. Ana metinde "alçı panolarım", Ek-1’de "faalietlere" ve Madde 13(10)’da "birleştirebilir" gibi yazım kusurları vardır; bu kusurlardan yeni bir yükümlülük çıkarılmaz. Madde 18’in "Kıyas değeri ilanı" başlığı altında dönem sınırları da düzenlenir; madde bütünüyle okunmalıdır. Ek-3 Tablo 2’nin nitrik asit satırındaki emisyon parantezi tekrarı ve Tablo 3’teki 10–12 gün satır boşluğu hesapta varsayımla tamamlanmaz. Demir Döküm grubundaki çelik ve demir dışı döküm kodları resmî ekteki biçimiyle korunur; sınıflandırma soruları İMP incelemesinde açıklığa kavuşturulur.

Kaynaklar
  1. İklim Değişikliği Başkanlığı · İlk İMP sunum süresi uzatımıDuyuru14 Ekim 2026 duyurusu; ilk İMP son tarihi 27 Ocak 2027. Kaynak 15 Ekim 2026’da doğrulandı. Bu duyuru FSR sunum tarihlerini değiştirmiyor. · 13 Ekim 2026 tarihli, 18814 sayılı Olur’a ilişkin duyuru
  2. İklim Değişikliği Başkanlığı · FSR Adam-Gün Hesabı RehberiRehberMRV uygulamasındaki 5 Ekim 2026 tarihli r00 rehberinin özgün kopyası; 8 Ekim 2026’da kütüphaneye alındı. · s.1–2, sektör örnekleri s.3–20, uygulama notları s.21
  3. İklim Değişikliği Başkanlığı · Pilot Usul ve EsaslarYürürlükte30 Eylül 2026 tarihli, 18626 sayılı Olur; Madde 20 uyarınca onay tarihinde yürürlük. Başkanlık duyurusu 1 Ekim 2026’da yayımlandı; kaynak aynı gün kontrol edildi. · Madde 2–18, 20; Ek-1, Ek-2, Ek-3
  4. Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi YönetmeliğiYürürlükteMadde 13; Geçici Madde 3; Ek-4 ve Ek-5
  5. İklim Değişikliği Başkanlığı · Sera Gazı Emisyon Raporlarının Doğrulanması ve Doğrulayıcı Kuruluşların Akreditasyonu TebliğiYürürlükte12 Eylül 2024 değişikliğini içeren Başkanlık kopyası; 2 Ekim 2026 kontrolünde site kopyasıyla SHA256 eşit. · Madde 9; Ek-3 sütun (1)–(5)