Alt tesis: tesisin içindeki hesap sınırı

Alt tesis, ücretsiz tahsisat hesabının temel birimidir. İşletme hesabını tesis adına yapar; fakat hesabın içindeki üretim, emisyon ve faaliyet seviyesi verileri alt tesis düzeyinde kurulur. Bu ayrım doğru yapılmadan İMP, FSR ve kıyas hesabı aynı dili konuşamaz.

Alt tesis ayrı bir bina değildir§

Yönetmelik alt tesisi, tesisteki faaliyetlerden doğan emisyonların bir ürüne, üretim sürecine, ölçülebilir ısıya veya yakıt kullanımına indirgenmesiyle elde edilen ve kütle-enerji dengesiyle sınırları belirlenen teknik birim olarak tanımlar.

Bu nedenle sınır her zaman bir duvarı, bacayı veya tek üretim hattını izlemez. Bir kazan iki üretim hattına hizmet edebilir; bir ürün alt tesisi birden çok fiziksel üniteyi kapsayabilir. İMP'de çizilen şey, ücretsiz tahsisata esas girdilerin, çıktıların ve emisyonların nerede başlayıp nerede bittiğini gösteren sistem sınırıdır.

Kavram şemasıPilot alt tesisleri: altı tür, tek sıra

Altı tür ve resmî öncelik sırası§

Pilot alt tesisler resmî Ek-1 esas alınarak şu sırayla kurulur (Madde 10):

1. Ürün kıyasına dayalı alt tesis.
2. Isı kıyasına dayalı alt tesis.
3. Bölgesel ısıtma alt tesisi.
4. Tesis içi ısıtma alt tesisi.
5. Yakıt kıyasına dayalı alt tesis.
6. Üretim sürecine yönelik alt tesis.

Ek-1’de listelenen alt tesislerin her birinden en fazla bir oluşturulur (Madde 10(3)). Bu, bütün ürünler için tek bir ürün alt tesisi kurulacağı anlamına gelmez; farklı resmî ürün grupları ayrı değerlendirilir. Hepsi İMP’de gösterilir. Ürün sınırındaki bir akış, ısı veya yakıt hesabında tekrar sayılmaz. Alt tesis emisyonları toplamı tesisin doğrulanmış toplamını eksiksiz karşılamalıdır.

Bölgesel ısıtma her ısı ihracı değildir: tesis dışına bölgesel ısınma amacıyla verilen ısıdır. Tesis içi ısıtma, Madde 11(7)'deki yapı ve veri koşullarında tercihle ayrılır; idari binalar kapsam dışıdır. Ayrı kurulmazsa ilgili ısı, ısı alt tesisinde değerlendirilir. Elektrikte dört yakıt başlığı tek elektrik alt tesisinin rapor kırılımlarıdır; dört ayrı tahsisat hesabı değildir.

Bu sıra resmîdir; ekipmanların fiziksel sınırları ve ortak akışların atfı tesise özgü İMP'de ayrıca gerekçelendirilir.

Sınır nasıl çizilir§

EK-4, her alt tesis için sınırların ve dahil edilen teknik birimlerin açıkça tanımlanmasını ister. Sadece kutu çizmek yeterli değildir. Çizimde ve ona eşlik eden açıklamada şu beş katman birlikte görünmelidir:

• sınıra giren teknik birimler ve süreçler,
• girdi malzemeleri, yakıtlar ve ölçülebilir ısı,
• ürünler, ara ürünler ve diğer çıktılar,
• emisyon kaynakları, sayaçlar ve ölçüm noktaları,
• birden fazla alt tesise hizmet eden ortak kazan ve enerji ünitelerinin paylaştırması.

Karmaşık alt tesislerde ayrı ayrıntılı akış diyagramı gerekir. Ortak akışların sayaçla ölçülmesi esastır; sayaç yoksa kullanılan paylaştırma anahtarı, veri kaynağı ve güncelleme yöntemi yazılır.

Ürün kodunun seçimi için PRODCOM eşleştirme rehberini, sayaçtan yıllık rapora kanıt düzeni için ölçüm güvencesi sayfasını kullanın.

Denge testi§

Her emisyon yalnız bir alt tesise yazılır. Kontrolün sonunda alt tesislere atfedilen emisyonların toplamı tesisin doğrulanmış toplam emisyonuna eşit olmalıdır. Eşitlik kurulamıyorsa bir akış dışarıda kalmış, iki kez sayılmış veya sınır yanlış çizilmiş demektir.

Faaliyet seviyesi de aynı sınırı izler. Ürün alt tesisinde ton ürün, ölçülebilir ısı alt tesisinde net ısı, yakıt alt tesisinde enerji girdisi ve ilgili diğer yaklaşımda tanımlanan veri yıllık olarak FSR'ye taşınır.

İMP ve FSR'de nerede görünür§

İzleme Metodolojisi Planı, alt tesislerin listesini, sınırlarını, teknik birimlerini, girdi ve çıktılarını ve izleme yöntemlerini tanımlar. Faaliyet Seviyesi Raporu ise onaylı İMP'deki bu yapıyı değiştirmeden ilgili sistem yılının üretim ve emisyon verileriyle doldurur.

Alt tesis yapısı değişirse İMP değişikliği oluşabilir. Yönetmelik, değişikliğin gerçekleştiği tarihten itibaren en geç 30 gün içinde elektronik bildirim ister.

Sektörde nasıl değişir§

Genel sıra aynı kalır; fiziksel sınır sektörün ürününe ve enerji akışına göre değişir.

• Çimentoda gri ve beyaz klinker ayrı ürün alt tesisleridir. Sınır klinker çıkışında biter; çimento öğütme ürün sınırının dışında kalır.
• Elektrik üretiminde yakıt türleri ayrı veri satırlarıdır, ayrı alt tesisler değildir. Faaliyet seviyesi onaylı İMP’deki elektrik üretim yöntemine dayanır; net/brüt sınır için ayrıca kaynak gerekir. Tesis içi elektrik için önce pilot Madde 2 kapsamı ve ana faaliyet istisnası kontrol edilir; kod tek başına pilot kapsamını kurmaz.
• Demir-çelikte kok, sinter, sıvı ham metal, iki EAO çeliği ve resmî demir döküm grubu farklı rota ve ürün sınırları doğurabilir.
• Alüminyumda ön pişmiş anot, birincil alüminyum ve ikincil ergitme; elektrik, anot tüketimi ve PFC verileriyle birlikte ayrılır.
• Gübre üretiminde amonyak, olası hidrojen/sentez gazı ve nitrik asit sınırları; ortak buhar, CO₂ ve N₂O ölçümüyle birlikte kurulur.
• Ortak tesis kısımları, sınır kanıtı ve çifte sayım kontrolleri için tahsisat tarafının yazılı prosedürlerine bakın.

Pilot tür ve öncelik sırası resmî Usul 10 ve Ek-1'den gelir. Çizimdeki fiziksel ekipman sınırları tesise özgü İMP'de ayrıca doğrulanır.

Pilot belgesi ve kaynak tarihi§

Pilot Usul ve Esaslar bütün madde ve ekleri birlikte açıklar. Özgün resmî PDF · Kütüphanedeki indirilebilir kopya. Belge 30 Eylül 2026 tarihli, 18626 sayılı Olur ile onaylandı ve Madde 20 uyarınca aynı gün yürürlüğe girdi. Başkanlığın duyurusu 1 Ekim 2026 tarihlidir; kaynak kontrolü de aynı gün yapıldı.