İzleme Metodolojisi Planı (İMP)

İMP, ücretsiz tahsisatın hesaplanabilmesi için hazırlanan plandır. Yönetmeliğin tanımlar maddesi onu şöyle tarif eder: EK-4'te sıralanan parametreleri asgari olarak içeren yıllık faaliyet seviyesi raporuna esas olmak üzere hazırlanan ve ilgili tüm veri toplama adımlarının detaylı, eksiksiz ve şeffaf olarak belgelendirilmesine dair parametreleri içeren doküman.

Ne zaman sunulur§

Yönetmelik iki ayrı takvim kurmaktadır.

Pilot uygulama dönemi kapsamındaki işletmeler ilk İMP'lerini, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki ay içinde, yani 27 Ekim 2026'ya kadar, elektronik ortamda Başkanlığa sunur. Başkanlık gerekli görürse bu süreyi altı aya kadar uzatabilir.

Pilot dönemde İMP sunmamış olanlar ilk İMP'lerini, birinci uygulama döneminin başlayacağı yıldan önceki takvim yılının sonuna kadar sunur. Bu süre de altı aya kadar uzatılabilir.

İMP'de sonradan meydana gelen değişiklikler, değişikliğin gerçekleştiği tarihten itibaren en geç 30 gün içinde elektronik ortamda Başkanlığa bildirilir.

İzleme planından farkı§

İki plan farklı soruları cevaplar.

İzleme planı "bu tesis ne kadar sera gazı salıyor" sorusunu ele alır. Kaynak akışlarını, ölçüm yöntemini, emisyon faktörlerini ve kademe yaklaşımını tarif eder. Çıktısı emisyon raporu olur.

İMP "bu tesis ne kadar üretiyor ve bu üretim hangi alt tesise ait" sorusunu ele alır. Çıktısı Faaliyet Seviyesi Raporu olur.

Birincisi teslim yükümlülüğünün büyüklüğünü, ikincisi tahsisat miktarını belirler.

Bu cümle Yönetmeliğin genel sistemini anlatır. KPK/2026/1, 2026'yı yalnız raporlama yılı olarak ayırmıştır; ilk İMP yine 27 Ekim 2026'ya kadar sunulur ancak 2026 emisyonu için fiyat ve tahsisat teslimi uygulanmaz. Pilot ücretsiz tahsisat oranı %100'dür; sayısal kıyas ve sektörel faaliyet katsayısı henüz yayımlanmamıştır.

İkisi nasıl bağlanır§

İMP boş sayfadan başlamaz. EK-4, İMP'deki her veri kaleminin izleme yönteminin mevcut olmasını ve planın tesisin onaylı izleme düzeniyle tutarlı kurulmasını ister; uygulamadaki elektronik sistem de İMP'yi izleme planının üzerine kurdurur.

Bunun pratik sonucu şu: izleme planınız eskiyse veya kapsamı dar kaldıysa, İMP de eksik bir temel üzerine kurulmuş olur. İMP hazırlığına başlamadan önce izleme planının güncelliğini kontrol etmek gerekir.

EK-4 ne ister§

EK-4, İMP'nin asgari içeriğini dört katmanda kurmaktadır.

Tesis hakkında genel bilgiler. Tesisin tanımı; İMP'nin versiyonu, onay tarihi ve geçerlilik başlangıcı; ana süreçlerin açıklaması, emisyon kaynaklarının listesi ve bir akış diyagramı. Diyagram asgari olarak teknik unsurları, emisyon kaynaklarını, ısı üreten ve tüketen birimleri, bütün enerji ve malzeme akışlarını, ölçüm noktalarını ve ölçüm cihazlarını gösterir. Ölçülebilir ısı, ara ürün, atık gaz veya CO₂ transferi için diğer tesislerle yapılan bağlantıların listesi; sorumlu personel; planın uygunluğunun düzenli değerlendirilmesi ve veri akışı ile kontrol faaliyetlerinin yazılı prosedürleri de bu katmanda.

Alt tesisler hakkında bilgiler. Her alt tesis için üretilen ürünlerin PRODCOM kodlarıyla kayıt altına alınma prosedürü; sistem sınırlarının, dahil edilen teknik birimlerin, süreçlerin, girdi-çıktıların açık tanımı; karmaşık alt tesislerde ayrı ayrıntılı akış diyagramı; birden fazla alt tesise hizmet eden kazanlar ve kombine ısı-güç üniteleri gibi ortak kısımların açıklanması.

Tesis düzeyinde izleme yöntemleri. Isı ithalatı, üretimi, tüketimi ve ihracatı dengesinin ölçülmesi; veri boşluklarının ve çifte sayımın önlenmesi.

Alt tesis düzeyinde izleme yöntemleri. Doğrudan emisyonların, yakıtlardaki enerji ve emisyon faktörlerinin, ölçülebilir ısının, elektrik tüketim ve üretiminin, atık gaz akışlarının, transfer edilen CO₂'nin ve her ürünün yıllık üretiminin nasıl ölçüleceği.

EK-4'ün kapanış şartı dikkat çekici: izlenecek parametrelerin yöntemleri, hesaplama adımları, veri kaynakları, formüller, hesaplama faktörleri, doğrulama kontrolleri, örnekleme planları, ölçüm ekipmanının şemaya atıfla tarifi ve analitik prosedürleri uygulayan laboratuvarların listesi verilmeli; üstelik her hesaplama formülü için planda gerçek verilerin kullanıldığı bir örnek bulunmalı. Boş şablonla İMP onaya çıkmaz.

Alt tesis kavramı§

İMP'nin merkezinde alt tesis vardır. Yönetmelik alt tesisi şöyle tanımlamaktadır: tesis kapsamında yürütülen faaliyetler sonucu ortaya çıkan emisyonların bir ürüne, üretim sürecine, ölçülebilir ısı kullanımına veya yakıt kullanımına indirgenerek elde edilen ve kütle-enerji dengesi ile sınırları belirlenen teknik birim.

Yönetmelik dört tür alt tesis saymaktadır (Madde 13/2): ürün kıyasına dayalı alt tesis, ölçülebilir ısı kıyasına dayalı alt tesis, yakıt kıyasına dayalı alt tesis ve üretim sürecine yönelik alt tesis. EK-5 bunlara ek olarak bölgesel ısıtma alt tesisini de anar: enerjinin atfedileceği alt tesisler sayılırken "her bir ısı kıyasına dayalı alt tesis ve bölgesel ısıtma alt tesisi" denir (EK-5, 2.4/a). Tesisin doğrulanmış yıllık sera gazı emisyonu bu alt tesislere dağıtılır; kurulumun sektördeki karşılığı için sektör rehberlerine bakın.

Kavram şemasıAlt tesis hiyerarşisi: ürün, ısı, yakıt, proses

Alt tesis ayrımı doğrudan tahsisat miktarını etkiler, çünkü her alt tesis kendi kıyas değeriyle hesaplanır. Kavram, sınır çizme adımları ve denge testi alt tesis ana rehberinde birlikte anlatılır.

Tahsisatla bağlantısı§

Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin yedinci fıkrası ücretsiz tahsisatı şu çarpımla tanımlar:

Tahsisat formülüAlt tesis i için

ÜT_i=KD_i×ÜTO_i×SFK_i×FS_i

KD_i

Kıyas değeri

ÜTO_i

Ücretsiz tahsisat oranı

SFK_i

Sektörel faaliyet katsayısı

FS_i

Alt tesis faaliyet seviyesi

Tesis düzeyindeÜT_tesis = Σ ÜT_i

Dört çarpanın ikisi alt tesis düzeyinde belirlenir. Alt tesis sınırlarını yanlış çizmek tahsisat miktarını doğrudan değiştirir.

Sık karşılaşılan zorluk§

Alt tesis sınırlarını çizerken en çok takılan yer ortak kullanılan enerji akışları olur. Bir buhar hattı iki farklı üretim hattını besliyorsa, o buharın hangi alt tesise ne kadar atfedileceğinin yazılı bir yöntemi olması gerekir.

Sayaç varsa mesele ölçümle çözülür. Sayaç yoksa paylaştırma yöntemi yazılır ve doğrulayıcı bu yöntemin gerekçesini kanıtla ister.

Bundan sonrası§

İMP'nin çıktısı Faaliyet Seviyesi Raporu. FSR yapısını İMP'den, o yılın emisyon değerini emisyon raporundan alır. EK-4'ün istediği yazılı prosedürler tahsisat tarafının prosedürleri, diyagram şartları akım şeması ve veri akış şeması sayfasında ayrıntılı durur. Zincirin tamamı için sistem haritasına, zaman sırası için süreç akışına bakabilirsiniz.