İzleme Metodolojisi Planı (İMP)

İMP, ücretsiz tahsisatın hesaplanabilmesi için hazırlanan plandır. Yönetmeliğin tanımlar maddesi onu şöyle tarif eder: EK-4'te sıralanan parametreleri asgari olarak içeren yıllık faaliyet seviyesi raporuna esas olmak üzere hazırlanan ve ilgili tüm veri toplama adımlarının detaylı, eksiksiz ve şeffaf olarak belgelendirilmesine dair parametreleri içeren doküman.

İMP’den doğrulama hazırlığına§

FSR süre hesabındaki faaliyet kodları onaylı izleme planından, elektrik alt tesisi durumu onaylı İMP’den teyit edilir. Rehberin geçmiş elektrik raporu hesabını kullanmadan önce bu sınırın belirlenmesi gerekir. MRV–FSR farkları ve kanıt dosyası analizi, onaylı plan sürümlerini, enerji/üretim kayıtlarını ve ölçüm ekipmanı kanıtlarını birlikte ele alır. 2026 süre hesabı bu bilgilere dayanır.

Ne zaman sunulur§

Yönetmelik iki ayrı takvim kurmaktadır.

Pilot uygulama dönemi kapsamındaki işletmelerin ilk İMP sunum süresi, 13 Ekim 2026 tarihli ve 18814 sayılı Olur ile 27 Ocak 2027 tarihine kadar uzatıldı. Başkanlık bu kararı 14 Ekim 2026’da duyurdu. Başkanlığın süre uzatımı duyurusu Plan elektronik ortamda Başkanlığa sunulur. Bu duyuru FSR sunum tarihlerini değiştirmiyor.

Pilot dönemde İMP sunmamış olanlar ilk İMP'lerini, birinci uygulama döneminin başlayacağı yıldan önceki takvim yılının sonuna kadar sunur. Bu süre de altı aya kadar uzatılabilir.

İMP'de sonradan meydana gelen değişiklikler, değişikliğin gerçekleştiği tarihten itibaren en geç 30 gün içinde elektronik ortamda Başkanlığa bildirilir.

Geçmiş elektrik İMP’si ile FSR tarihi ayrıdır. Usul 13(2) uyarınca 2023, 2024 ve 2025 elektrik alt tesisi için bir veya birden fazla İMP hazırlanır; Madde 13(3), planların sunumunda Yönetmelik Geçici 3(1) süresine atıf yapar. İlk İMP için ilan edilen 27 Ocak 2027 uzatımını hazırlık planında dikkate alın. Duyuru geçmiş elektrik İMP’lerini ayrıca isimlendirmediği için tesisin plan kapsamını Başkanlıkla teyit edin. 30 Haziran 2027, geçmiş doğrulanmış FSR’lerin son tarihidir; İMP sunumunu o tarihe erteleme dayanağı değildir.

İzleme planından farkı§

İki plan farklı soruları cevaplar.

İzleme planı "bu tesis ne kadar sera gazı salıyor" sorusunu ele alır. Kaynak akışlarını, ölçüm yöntemini, emisyon faktörlerini ve kademe yaklaşımını tarif eder. Çıktısı emisyon raporu olur.

İMP "bu tesis ne kadar üretiyor ve bu üretim hangi alt tesise ait" sorusunu ele alır. Çıktısı Faaliyet Seviyesi Raporu olur.

Birincisi teslim yükümlülüğünün büyüklüğünü, ikincisi tahsisat miktarını belirler.

Bu cümle Yönetmeliğin genel sistemini anlatır. KPK/2026/1, 2026'yı yalnız raporlama yılı olarak ayırmıştır; ilk İMP yine 27 Ocak 2027'ye kadar sunulur ancak 2026 emisyonu için genel tahsisat teslimi yoktur. Usul 6(1)’deki gönüllü tamamlayıcı fiyat mekanizması ayrıca izlenir. 2027 ücretsiz tahsisat oranı %100'dür; pilot SFK=1'dir; sayısal kıyaslar ayrıca ilan edilir.

İkisi nasıl bağlanır§

İMP boş sayfadan başlamaz. EK-4, İMP'deki her veri kaleminin izleme yönteminin mevcut olmasını ve planın tesisin onaylı izleme düzeniyle tutarlı kurulmasını ister; uygulamadaki elektronik sistem de İMP'yi izleme planının üzerine kurdurur.

Bunun pratik sonucu şu: izleme planınız eskiyse veya kapsamı dar kaldıysa, İMP de eksik bir temel üzerine kurulmuş olur. İMP hazırlığına başlamadan önce izleme planının güncelliğini kontrol etmek gerekir.

EK-4 ne ister§

EK-4, İMP'nin asgari içeriğini dört katmanda kurmaktadır.

Tesis hakkında genel bilgiler. Tesisin tanımı; İMP'nin versiyonu, onay tarihi ve geçerlilik başlangıcı; ana süreçlerin açıklaması, emisyon kaynaklarının listesi ve bir akış diyagramı. Diyagram asgari olarak teknik unsurları, emisyon kaynaklarını, ısı üreten ve tüketen birimleri, bütün enerji ve malzeme akışlarını, ölçüm noktalarını ve ölçüm cihazlarını gösterir. Ölçülebilir ısı, ara ürün, atık gaz veya CO₂ transferi için diğer tesislerle yapılan bağlantıların listesi; sorumlu personel; planın uygunluğunun düzenli değerlendirilmesi ve veri akışı ile kontrol faaliyetlerinin yazılı prosedürleri de bu katmanda.

Alt tesisler hakkında bilgiler. Her alt tesis için üretilen ürünlerin PRODCOM kodlarıyla kayıt altına alınma prosedürü; sistem sınırlarının, dahil edilen teknik birimlerin, süreçlerin, girdi-çıktıların açık tanımı; karmaşık alt tesislerde ayrı ayrıntılı akış diyagramı; birden fazla alt tesise hizmet eden kazanlar ve kombine ısı-güç üniteleri gibi ortak kısımların açıklanması.

Tesis düzeyinde izleme yöntemleri. Isı ithalatı, üretimi, tüketimi ve ihracatı dengesinin ölçülmesi; veri boşluklarının ve çifte sayımın önlenmesi.

Alt tesis düzeyinde izleme yöntemleri. Doğrudan emisyonların, yakıtlardaki enerji ve emisyon faktörlerinin, ölçülebilir ısının, elektrik tüketim ve üretiminin, atık gaz akışlarının, transfer edilen CO₂'nin ve her ürünün yıllık üretiminin nasıl ölçüleceği.

EK-4'ün kapanış şartı dikkat çekici: izlenecek parametrelerin yöntemleri, hesaplama adımları, veri kaynakları, formüller, hesaplama faktörleri, doğrulama kontrolleri, örnekleme planları, ölçüm ekipmanının şemaya atıfla tarifi ve analitik prosedürleri uygulayan laboratuvarların listesi verilmeli; üstelik her hesaplama formülü için planda gerçek verilerin kullanıldığı bir örnek bulunmalı. Boş şablonla İMP onaya çıkmaz.

Alt tesis kavramı§

İMP'nin merkezinde alt tesis vardır. Yönetmelik alt tesisi şöyle tanımlamaktadır: tesis kapsamında yürütülen faaliyetler sonucu ortaya çıkan emisyonların bir ürüne, üretim sürecine, ölçülebilir ısı kullanımına veya yakıt kullanımına indirgenerek elde edilen ve kütle-enerji dengesi ile sınırları belirlenen teknik birim.

Pilot alt tesisler resmî Ek-1 esas alınarak şu sırayla kurulur (Madde 10):

1. Ürün kıyasına dayalı alt tesis.
2. Isı kıyasına dayalı alt tesis.
3. Bölgesel ısıtma alt tesisi.
4. Tesis içi ısıtma alt tesisi.
5. Yakıt kıyasına dayalı alt tesis.
6. Üretim sürecine yönelik alt tesis.

Ek-1’de listelenen alt tesislerin her birinden en fazla bir oluşturulur (Madde 10(3)). Bu, bütün ürünler için tek bir ürün alt tesisi kurulacağı anlamına gelmez; farklı resmî ürün grupları ayrı değerlendirilir. Hepsi İMP’de gösterilir. Ürün sınırındaki bir akış, ısı veya yakıt hesabında tekrar sayılmaz. Alt tesis emisyonları toplamı tesisin doğrulanmış toplamını eksiksiz karşılamalıdır.

Bölgesel ısıtma her ısı ihracı değildir: tesis dışına bölgesel ısınma amacıyla verilen ısıdır. Tesis içi ısıtma, Madde 11(7)'deki yapı ve veri koşullarında tercihle ayrılır; idari binalar kapsam dışıdır. Ayrı kurulmazsa ilgili ısı, ısı alt tesisinde değerlendirilir. Elektrikte dört yakıt başlığı tek elektrik alt tesisinin rapor kırılımlarıdır; 2026’dan itibaren bilgi amaçlı raporlanır ve doğrulanır, dört ayrı tahsisat hesabı değildir. Bu zorunluluk geçmiş yıllara kendiliğinden genişletilmez (Usul 10(5)).

Bu sıra resmîdir; ekipmanların fiziksel sınırları ve ortak akışların atfı tesise özgü İMP'de ayrıca gerekçelendirilir.

Tahsisatla bağlantısı§

Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin yedinci fıkrası ücretsiz tahsisatı şu çarpımla tanımlar:

Tahsisat formülüAlt tesis i için

ÜT_i=KD_i×ÜTO_i×SFK_i×FS_i

KD_i

Kıyas değeri

ÜTO_i

Ücretsiz tahsisat oranı · pilotta %100

SFK_i

Sektörel faaliyet katsayısı · pilotta 1

FS_i

Alt tesis faaliyet seviyesi

Tesis düzeyindeÜT_tesis = Σ ÜT_i

Dört çarpanın ikisi alt tesis düzeyinde belirlenir. Alt tesis sınırlarını yanlış çizmek tahsisat miktarını doğrudan değiştirir.

Sık karşılaşılan zorluk§

Alt tesis sınırlarını çizerken en çok takılan yer ortak kullanılan enerji akışları olur. Bir buhar hattı iki farklı üretim hattını besliyorsa, o buharın hangi alt tesise ne kadar atfedileceğinin yazılı bir yöntemi olması gerekir.

Sayaç varsa mesele ölçümle çözülür. Sayaç yoksa paylaştırma yöntemi yazılır ve doğrulayıcı bu yöntemin gerekçesini kanıtla ister.

Pilot İMP'sinde sürüm ve onay kontrolü§

İMP; alt tesisleri, fiziksel sınırlarını, faaliyet ve atfedilen emisyon hesaplarını ve veri toplama süreçlerini tanımlar. Pilot kapsamındaki elektrik alt tesisi bulunan tesisler 2026/2027 bütün alt tesis setinden ayrı olarak 2023, 2024 ve 2025 elektrik alt tesisi için bir veya birden fazla İMP ve her yıl için ayrı FSR hazırlar (Usul 13).

Planın bilgi, veri veya yöntemi değiştiğinde Yönetmelik 13(4)'teki değişiklik bildirimi ve Usul 13(4)'teki güncelleme/onay süreci işletilir. Başkanlık eksiklik bildirirse bildirimi takip eden 30 gün içinde düzeltme ve yeniden sunma gerekir. Değişiklik tarihinden başlayan bildirim süresi ile eksiklik bildiriminden başlayan düzeltme süresini tek saat gibi izlemeyin.

Plan sürümü, geçerli yıl ve rapor sınırı, onay tarihi, değişiklik tarihi, eksiklik bildirimi, yeniden sunma ve kanıt bağlantısını ayrı kaydedin. Onayı boş olan plan onaylanmış sayılmaz. FSR, ilgili yıl ve sınır için geçerli güncel onaylı İMP üzerinden SGİRD'de hazırlanır.

İMP ve FSR’de ısı ve proses için ortak kontrol§

Usul 11(8) uyarınca üretim süreci alt tesisine atfedilen emisyonlar ayrı gösterilir. Bölgesel ısıtma enerji miktarı ve bu enerjiye atfedilen emisyonlar da İMP’de tanımlanır ve FSR’de sunulur. Bu alt tesisler kıyas değeri hesabına konu edilmez; tahsisat yöntemi Madde 12(4)’tedir.

Tesiste üretilen ısı başka bir tesise iletiliyorsa ısıyı alan tesise ilişkin bilgiler hem İMP’de hem FSR’de bulunmalıdır (Ek-1 Tablo 2 dipnotu). Bölgesel ısıtma ile başka bir sanayi tesisine verilen proses ısısı ayrı amaçlarla kaydedilir. Tesis içi ısıtma kuruluyorsa yakıt ve ısı enerji miktarlarının TJ cinsinden belirlenme yöntemi İMP’ye, miktarlar FSR’ye yazılır; idari binalar Madde 11(7)’deki bu ayrımın dışındadır.

Pilot belgesi ve kaynak tarihi§

Pilot Usul ve Esaslar bütün madde ve ekleri birlikte açıklar. Özgün resmî PDF · Kütüphanedeki indirilebilir kopya. Belge 30 Eylül 2026 tarihli, 18626 sayılı Olur ile onaylandı ve Madde 20 uyarınca aynı gün yürürlüğe girdi. Başkanlığın duyurusu 1 Ekim 2026 tarihlidir; kaynak kontrolü de aynı gün yapıldı.

Bundan sonrası§

İMP'nin çıktısı Faaliyet Seviyesi Raporu. FSR yapısını İMP'den, o yılın emisyon değerini emisyon raporundan alır. EK-4'ün istediği yazılı prosedürler tahsisat tarafının prosedürleri, diyagram şartları akım şeması ve veri akış şeması sayfasında ayrıntılı durur. Zincirin tamamı için sistem haritasına, zaman sırası için süreç akışına bakabilirsiniz.