Akım şeması ve veri akış şeması

Dosyalarda çoğu zaman tek bir şema bulunur ve o şema tesisin proses akışını göstermektedir. Oysa izleme dosyası iki farklı soruya cevap verir. Birincisi maddenin ve enerjinin tesiste nereden nereye gittiğidir. İkincisi sayının hangi kayıttan doğup hangi adımlarla rapora ulaştığıdır. Bunlar ayrı şemalardır; biri diğerinin yerine geçmez.

İki şemanın farkı§

Akım şeması olmadan kaynak akışlarının eksiksiz sayıldığı gösterilemez. Veri akış şeması olmadan raporlanan sayının izlenebilirliği gösterilemez.

EK-4 akım şemasında ne ister§

EK-4 iki ayrı kalem saymaktadır. Birincisi (1/c) ana malzeme ve enerji akışlarının anlaşılmasını sağlayan bir akış diyagramı ile tesisin planı. İkincisi (1/ç) en az şu üç katmanı içeren bir diyagram:

1. Tesisin teknik unsurları: emisyon kaynaklarının yanı sıra ısı üreten ve ısı tüketen birimlerin tanımlanması.
2. Tüm enerji ve malzeme akışları: özellikle kaynak akışları, ölçülebilen ve ölçülemeyen ısı, ilgili durumlarda elektrik ve atık gazlar.
3. Ölçüm noktaları ve ölçüm cihazları.

Üçüncü katman şemayı sıradan bir proses çiziminden ayırır. Ölçüm noktası işaretlenmemiş bir şema EK-4'ün (1/ç) istediği üçüncü katmanı karşılamaz.

Alt tesis tarafında ek şart var: her alt tesisin sistem sınırı ve hangi teknik birimlerin dahil edildiği açıkça tanımlanır; karmaşık alt tesisler bulunması durumunda bu alt tesisler için ayrı bir ayrıntılı akış diyagramı eklenir (EK-4, 2/b). Ayrıca ölçüm ekipmanının tarifi yapılırken ilgili şemaya atıfta bulunulması istenir (EK-4, 4). Yani şema, metnin göndermede bulunduğu numaralı bir belge olmak zorunda.

Akım şemasında bulunması gerekenler§

• Tesis sınırı, kapalı bir çerçeve olarak
• Emisyona yol açan bütün üniteler ve bacalar, kendi kodlarıyla
• Kaynak akışları: her yakıt ve karbon içeren hammadde, giriş noktasından tüketim noktasına
• Isı üreten ve tüketen birimler; ölçülebilen ısının ölçüldüğü nokta, ölçülemeyen ısının nerede aktarıldığı
• Elektrik üretimi ve tüketimi, sayaç yerleşimiyle
• Atık gaz üretimi, tüketimi ve dışarıya transferi
• Diğer tesislerle bağlantılar: ısı, ara ürün, atık gaz ve CO₂ transferi (EK-4, 1/d bunların listesini ve karşı tarafın irtibat bilgisini de ister)
• Ölçüm noktaları: kantar, debimetre, sayaç, numune alma noktası; her biri kodlu
• Alt tesis sınırları, birbirinden ayırt edilebilir çerçevelerle
• Şema kimliği: tesis adı, sürüm numarası, tarih, hazırlayan ve onaylayan

Veri akış şemasında bulunması gerekenler§

Veri akış şeması her kaynak akışı ve her önemli parametre için sayının yolunu izler:

• İlk kayıt: hangi cihaz, form ya da sistem; el ile mi otomatik mi
• Aktarım: hangi dosyaya, hangi biçimde, kim tarafından, hangi sıklıkta
• Dönüşüm: birim çevrimi, yoğunluk ve nem düzeltmesi, net kalorifik değerle çarpma, stok değişiminin uygulanması
• Kontrol: hangi adımda hangi karşılaştırma yapılır, eşik nedir, kim yapar
• Onay: kim, ne zaman, hangi kayıtla
• Arşiv: kaynak belge ve ara dosya nerede, ne kadar süre saklanır
• İkame veri: boşluk çıkarsa hangi kutudan hangi yöntemle beslenir

Şemanın üzerine manuel adımların ayrı bir işaretle gösterilmesi işe yarar; risk değerlendirmesi ve kontrol yoğunluğu bu noktalarda toplanır.

İki şema tahsisat tarafında nasıl değişir§

Emisyon tarafında şema kaynak akışlarını ve bacaları öne çıkarır. Tahsisat tarafında aynı şema üzerine alt tesis sınırları, ürün çıkış noktaları ve üretim ölçüm noktaları işlenir. Ortak kazan ya da kojenerasyon ünitesi birden fazla alt tesise hizmet ediyorsa, paylaştırmanın hangi ölçümle yapıldığı şemadan okunabilmelidir. Veri akış şemasının tahsisat sürümü ise ürün miktarı, ısı, elektrik ve atık gaz verilerinin Faaliyet Seviyesi Raporuna giden yolunu gösterir.

Sık yapılan hatalar§

• Proses akış şemasının olduğu gibi kullanılması; ölçüm noktası ve cihaz katmanının hiç eklenmemesi
• Şemanın tesis yatırımından kalma olması ve sonradan devreye alınan hattın ya da değişen sayacın işlenmemesi
• Alt tesis sınırının şemada değil yalnızca metinde tarif edilmesi
• Ölçülemeyen ısının şemada görünmemesi, dolayısıyla ısı dengesinin kapanmaması
• Şemada sürüm ve tarih bulunmaması; doğrulayıcının hangi yılın düzenine baktığını anlayamaması
• Veri akış şemasının kutu ve ok yerine düz metin listesi olarak yazılması; dönüşüm ve kontrol adımlarının kaybolması

Doğrulayıcı şemaya nasıl bakar§

EK-7, doğrulamanın tesiste yürütülen bütün faaliyetlerin stratejik analizine dayanmasını ve doğrulayıcının bütün faaliyetler ve emisyonları hakkında genel bir görüşe sahip olmasını ister. Bu görüş ilk olarak şemadan kurulur. Ardından proses analizinde doğrulayıcı yerinde inceleme yapar; şemada gösterilen ölçüm noktalarının sahada var olup olmadığı ve kayıtların şemada tarif edilen yolu izleyip izlemediği burada karşılaştırılır. Şema ile saha uyuşmuyorsa risk analizinde o kaynak yüksek riskli sayılır.

Bundan sonrası§

Şemaların atıf yaptığı yazılı düzen için emisyon tarafının prosedürleri ve tahsisat tarafının prosedürleri, kontrol adımlarının ayrıntısı için veri akış faaliyetleri, planların kendisi için izleme planı ve İMP sayfalarına bakabilirsiniz.