Tahsisat: kıyas yöntemi nasıl işler

Tahsisat, Yönetmelikte "misli nitelikte, devredilebilen, kaydi olarak ihraç edilen ve belirli bir süre boyunca verilen bir ton karbondioksit eşdeğerinde sera gazı emisyon hakkı" olarak tanımlanır.

Formül§

Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin yedinci fıkrası hesabı açıkça vermektedir. Ücretsiz tahsisat miktarı, her bir alt tesis özelinde şu dört değerin çarpımına eşit:

Tahsisat formülüAlt tesis i için

ÜT_i=KD_i×ÜTO_i×SFK_i×FS_i

KD_i

Kıyas değeri

ÜTO_i

Ücretsiz tahsisat oranı

SFK_i

Sektörel faaliyet katsayısı

FS_i

Alt tesis faaliyet seviyesi

Tesis düzeyindeÜT_tesis = Σ ÜT_i

Dört çarpandan faaliyet seviyesi tesisin kendi doğrulanmış üretim verisinden gelir. Pilot ücretsiz tahsisat oranı KPK/2026/1 ile %100 olarak belirlendi. Sayısal kıyas değerini Başkanlık ilan eder; sektörel faaliyet katsayısını Karbon Piyasası Kurulu belirler. Çarpanların tek tek tanımı ve ilan edilirse beşinci çarpan olarak eklenecek sektörel düzeltme faktörü tahsisat formülü sayfasında.

Hesap sonucunda kesirli bir değer çıkarsa tahsisat miktarı üst tam sayıya yuvarlanır.

Hesap alt tesis düzeyinde yapılır. Bir tesiste dört alt tesis varsa dört ayrı hesap çıkar ve toplanır.

Çarpanları çevirin, sonucu görün§

Aşağıdaki kadran formülü bir klinker ürün alt tesisi örneğiyle çalıştırır; faaliyet seviyesi ton klinker üzerinden girilir. Her çarpanı kendi aralığında oynatınca alt tesis tahsisatının nasıl değiştiği görülür. Formül diğer alt tesislerde de aynıdır, yalnız faaliyet seviyesinin birimi değişir; elektrik ürün alt tesisinde MWh net elektrik kullanılır. Kadranda %100 pilot oranı kullanılabilir; sayısal kıyas değeri ve sektörel faaliyet katsayısı henüz yayımlanmadığı için bu iki değer varsayımdır. Kadran formülün davranışını gösterir; tesise ait bir tahsisat hesabı yerine geçmez. 2026 yalnız raporlama yılı olduğundan sonuç 2026 için fiyat veya teslim yükümlülüğü oluşturmaz.

Senaryo aracı · klinker örneğiBaşlangıca dön

Örnek alt tesis klinkerdir; faaliyet seviyesi ton klinker üzerinden girilir. Pilot ücretsiz tahsisat oranı %100'dür; sayısal kıyas değeri ve sektörel faaliyet katsayısı henüz yayımlanmadı. Araç 2026 için fiyat veya teslim yükümlülüğü göstermez; diğer sayılar sizin seçtiğiniz varsayımlardır.

Kıyas değeri KDBaşkanlık ilan eder · değer yayımlanmadı

1,000tCO₂e / ton klinker

Ücretsiz tahsisat oranı ÜTOKPK/2026/1 · pilot oranı %100

%100

Sektörel faaliyet katsayısı SFKKarbon Piyasası Kurulu belirler · katsayı yayımlanmadı

1,00

Alt tesis faaliyet seviyesi FSTesisin kendi doğrulanmış üretim verisi

500.000ton klinker / yıl

ÜT = KD × ÜTO × SFK × FS

Alt tesis ücretsiz tahsisatı500.000 tCO₂e

Kıyas değeri ne zaman belli olur§

Genel kural şudur: uygulama dönemlerine ilişkin kıyas değerleri, dönemin başlayacağı sistem yılından önceki takvim yılında Kasım ayının son iş gününe kadar Başkanlıkça ilan edilir (Md. 13/3). Yani tesis dönem başlamadan çarpanı bilir.

Bu kuralın bir istisnası vardır. Geçici Madde 4, birinci uygulama döneminin birinci alt dönemine ilişkin yıllık kıyas değerlerini, alt tesislere ilişkin doğrulama raporları teslim edildikten sonra Ulusal Tahsisat Planı'nda ilan ettiriyor. Bu alt dönemde tahsisat miktarı yıl içinde önceden hesaplanamaz: tesis kendi faaliyet seviyesini bilir ama çarpanın diğer bileşenini raporlar toplandıktan sonra öğrenir.

Pilot dönem için Yönetmelik ayrı bir kıyas ilan takvimi vermiyor; pilot dönemin usul ve esasları Karbon Piyasası Kurulu kararına bırakılmış (Geçici Md. 1).

Uygulama dönemleri için takvim farklıdır. Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin üçüncü fıkrasına göre alt tesislere ilişkin kıyas değerleri, uygulama döneminin başlayacağı sistem yılından önceki takvim yılında Kasım ayının son iş gününe kadar ilan edilir. Yani uygulama döneminde değer önceden bilinir.

Ücretsiz tahsisat başvurusu ayrı bir adım. Ulusal Tahsisat Planı yayımlandığı tarihten itibaren 30 gün içinde, tesis özelinde ve elektronik ortamda yapılır. Başvuruyu Başkanlık 15 iş günü içinde inceler; düzeltme istenirse işletmenin 10 iş günü vardır. Geç başvuran işletmeler başvuru bedelini %50 artırımlı öder; izinsiz faaliyet kapsamındaki işletmeler için bu oran %100.

Pilot dönemde oran§

KPK/2026/1 pilot dönemde her sektör için ücretsiz tahsisat oranını kıyas yöntemine göre %100 belirledi. Elektrik dışındaki pilot sektörlerde kıyas tüm tesislerin ağırlıklı genel ortalamasıyla hesaplanır. Elektrik sektöründe santralin geçmiş beş yıllık ağırlıklı ortalama emisyon yoğunluğu dikkate alınarak santral bazlı kıyas belirlenir. Sayısal değerler ile hesap ve ilan ayrıntıları pilot usul ve esaslarını bekliyor.

Üst sınır ve rezervler§

Yönetmelik, ETS üst sınırını emisyon yoğunluğu temeline dayalı olarak tanımlamaktadır: kapsamdaki tesislerin bir sistem yılı için alacakları ücretsiz tahsisat miktarı ile birincil piyasa tahsisat miktarının toplamı (Md. 4/l). Tanım ek rezervi saymaz. Belirlemede yoğunluk temelli yaklaşım esas alınır (Md. 11/1).

Bu tanımın üç sonucu var:

Üst sınır, verilen tahsisatların toplamıdır. Sıra, önce tavan koyup sonra o tavanı tahsisata bölmek biçiminde işlemez; tersine, dağıtılan ücretsiz tahsisat ile birincil piyasaya sunulan tahsisat toplanınca üst sınır ortaya çıkar.

Sayı sistem yılının başında belli olmaz. Üst sınır, o yılın doğrulanmış emisyon raporlarının son teslim tarihinden itibaren 60 gün içinde Resmî Gazete'de yayımlanan Ulusal Tahsisat Planında açıklanır (Md. 11/2). Tesis, yılı kendi üst sınırını bilmeden kapatır.

Toplam miktar üretimle birlikte değişebilir. Yoğunluk temelli bir üst sınırda mutlak bir tavan bulunmaz; üretim artarsa toplam da artabilir.

Madde 11 genel hüküm, pilot döneme özgü bir kural taşımaz. Geçici Madde 1 pilot dönemin yalnız kapsamını, süresini ve usul ve esaslarını Karbon Piyasası Kuruluna bırakır. Bugün ilan edilmiş bir üst sınır sayısı bulunmuyor; henüz kapanmış bir sistem yılı ve yayımlanmış bir Ulusal Tahsisat Planı yoktur.

Ek rezerv, teslim yükümlülüğünün yerine getirilebilmesi amacıyla, belirli koşulları sağlayan tesisler için Karbon Piyasası Kurulu onayıyla kullanılır. Kullanımı, birincil piyasada ETS üst sınırının %10'unu geçmeyecek şekilde sınırlanır. Koşullardan biri alt tesislere bağlı emisyon yoğunluklarında artış olmaması.

Piyasa İstikrar Rezervi için birincil piyasaya sunulacak tahsisatların Başkanlıkça belirlenen kısmı ayrılır.

Geçerlilik ve esneklik§

Tahsisatlar İşlem Kayıt Sistemi'nde ihraç edildikleri tarihten ilgili uygulama dönemi sonuna kadar geçerlidir. Bankalama süresini belirleme yetkisi Başkanlıkta.

Dönem içi esneklikler (bankalama, ödünç alma) ve gönüllü iptal, kapsamı ve sınırlarıyla birlikte tahsisat, teslim, denkleştirme sayfasında anlatılır.

Ücretsiz tahsisat neden doğrudan kâr değil§

Ücretsiz tahsisat bir gelir kalemi gibi görünür ancak tesisin salımı tahsisatını aşarsa aradaki fark piyasadan satın alınır. Tahsisat fazlası oluşursa satılabilir.

Oran %100 olsa bile hesap otomatik kapanmaz: tahsisat kıyas değeri üzerinden hesaplandığı için, emisyon yoğunluğu kıyasın üzerindeki tesis açık verir; kıyastan iyi performans gösteren tesis fazla üretir. Oran düştükçe bu makas herkes için açılır.

Bundan sonrası§

Tahsisat hesabının girdisi FSR, yapısının kurulduğu yer İMP. Tahsisatın nereye teslim edildiği uyum döngüsü sayfasında. Zaman sırası süreç akışında.