Tahsisat, teslim, denkleştirme

Sistemin işleyişi üç işlem etrafında döner. Terimler birbirine yakın göründüğü için sık karıştırılır.

Bu sayfadaki teslim ve piyasa anlatımı Yönetmeliğin genel sistem yılı kuralıdır. KPK/2026/1 uyarınca 2026 sistem yılı yalnız raporlamaya ayrılmıştır; 2026 emisyonu için fiyat ve tahsisat teslimi uygulanmaz. Fiyat mekanizması 2027 sistem yılında başlar; pilot döneme özgü işlem ve teslim ayrıntıları ayrıca yayımlanacak usul ve esasları beklemektedir.

Tahsisat§

Yönetmelik tahsisatı şöyle tanımlamaktadır: misli nitelikte, devredilebilen, kaydi olarak ihraç edilen ve belirli bir süre boyunca verilen bir ton karbondioksit eşdeğerinde sera gazı emisyon hakkı.

Tanımdaki dört özellik önemli. Misli olması her tahsisatın diğeriyle birebir değiştirilebilir olduğu anlamına gelir. Devredilebilir olması piyasayı mümkün kılar. Kaydi olması fiziksel bir belge olmadığını, İşlem Kayıt Sistemi'nde tutulduğunu gösterir. Belirli bir süre ise geçerliliğin sınırsız olmadığını.

Teslim§

Yıl sonunda tesis, doğrulanmış emisyonu kadar tahsisatı sisteme geri verir. Teslim edilen tahsisat iptal edilir ve tekrar kullanılamaz.

Türkiye ETS'in genel kuralında teslim, yükümlülük yılının Kasım ayı son iş gününe kadar İşlem Kayıt Sistemi üzerinden yapılır. Bu kural 2026 emisyonlarına uygulanmaz.

Teslim miktarı tesisin kendi beyanına değil, doğrulanmış emisyon raporundaki sayıya bağlı.

Denkleştirme§

Denkleştirme, sistem dışında gerçekleştirilen bir azaltım projesinden elde edilen kredinin yükümlülüğün bir bölümünü karşılamak üzere kullanılması.

Yönetmelik, denkleştirmeyi karbon kredilerinin ETS kapsamında veya gönüllü taahhütlerde kullanılması olarak tanımlar. Kullanım limitlerini belirleme yetkisi Karbon Piyasası Kurulu'nda.

Tahsisat ile karbon kredisi aynı şey değil§

Tahsisat sistemin içinde ihraç edilir ve toplam üst sınırın bir parçasıdır. Karbon kredisi sistemin dışındaki bir projeden gelir ve üst sınırın parçası sayılmaz.

Bu yüzden denkleştirme genellikle bir limitle sınırlanır. Limitsiz denkleştirme üst sınırı anlamsız hale getirir.

Esneklik mekanizmaları§

Yönetmelik iki mekanizmadan söz eder.

Bankalama, tahsisatların ilgili uygulama döneminin sonraki yıllarında kullanılması. Bu yılki fazlanızı gelecek yıla saklamanıza imkân verir.

Ödünç alma, uygulama dönemi içindeki sonraki yıllara ait tahsisatların mevcut teslim yılı için kullanılması. Gelecek yılın tahsisatını bu yıl kullanmak anlamına gelir.

İkisi de dönem içiyle sınırlı. Tahsisatlar İşlem Kayıt Sistemi'nde ihraç edildikleri tarihten ilgili uygulama dönemi sonuna kadar geçerli; bankalama süresini belirleme yetkisi Başkanlıkta.

Gönüllü iptal§

Tahsisat sahibi işletmeler, iklim değişikliğiyle mücadeleye gönüllü katkı sağlamak amacıyla Başkanlığa başvurup tahsisat haklarından vazgeçebilir veya ücretsiz tahsisatlarının iptalini talep edebilir.

Bundan sonrası§

Tahsisatın nasıl hesaplandığı tahsisat: kıyas yöntemi sayfasında. Teslimin takvimi uyum döngüsü ve süreç akışında.