Karbon vergisi mi, emisyon ticareti mi?

Karbon vergisi ve emisyon ticareti, sera gazı salımına ekonomik bir karşılık koyan iki karbon fiyatlandırma aracıdır. Aynı amaca yönelirler; düzenledikleri değişken ve işletmeye ilettikleri maliyet sinyali farklıdır.

Karbon vergisi neyi belirler§

Karbon vergisinde kamu otoritesi ton başına ödenecek bedeli belirler. İşletme, saldığı her ton için bu bedeli öder. Vergi oranı bilindiği için kısa vadeli maliyet hesabı daha öngörülebilirdir.

Toplam emisyonun ne kadar düşeceği uygulama başladıktan sonra belli olur. İşletmelerin üretim, yakıt ve yatırım kararları vergiye farklı tepki verir. Kamu otoritesi hedeflenen azaltım gerçekleşmediğinde vergi oranını veya kapsamı değiştirebilir.

Emisyon ticareti neyi belirler§

Emisyon ticaretinde kamu otoritesi kapsamdaki toplam emisyonu bir üst sınıra bağlar ve o sınır kadar tahsisat çıkarır. Her tesis doğrulanmış emisyonu kadar tahsisat teslim eder; eksik tahsisatı piyasadan alabilir, fazlasını satabilir. Türkiye'de bu üst sınır emisyon yoğunluğu temelinde tanımlanır; önceden konan mutlak bir tavan yoktur (kıyas yöntemi).

Tahsisat fiyatı piyasadaki arz ve talebe göre değişir. Bir tesisin maliyeti kendi emisyonuna, ücretsiz tahsisatına ve tahsisatın alındığı dönemdeki piyasa fiyatına bağlıdır. Bu nedenle bütçeleme tek bir sabit fiyatla yapılamaz.

Karar farkı§

Bu tablo, araçlardan birinin her koşulda daha iyi olduğu sonucunu vermez. Seçim; emisyon hedefinin yapısına, fiyat oynaklığına gösterilen toleransa, veri altyapısına ve uygulayıcı kurumların kapasitesine bağlıdır.

İşletme açısından sonuç§

Vergi uygulanan bir tesiste azaltım projesini beklenen vergi tasarrufu üzerinden değerlendirirsiniz. ETS kapsamındaki bir tesiste üç ek değişken vardır: gelecekteki tahsisat fiyatı, ücretsiz alınacak miktar ve üretim seviyesinin tahsisat hesabına etkisi.

ETS aynı zamanda nakit akışı zamanı yaratır. Emisyon yıl içinde oluşur; doğrulanmış rapor izleyen yıl hazırlanır; teslim daha sonra gelir. Tahsisat açığının ne zaman alınacağı fiyat riskini etkiler. Bu yüzden çevre birimiyle mali işler biriminin aynı emisyon ve tahsisat tahminini kullanması gerekir.

Araçlar birlikte kullanılabilir§

Bir ülke ekonomisinin farklı bölümlerinde farklı karbon fiyatlandırma araçları uygulanabilir. Aynı emisyona birden fazla bedel gelmesini önlemek için kapsam, muafiyet ve mahsup kurallarının açık yazılması gerekir.

Türkiye'deki tercih§

7552 sayılı İklim Kanunu ulusal bir emisyon ticaret sistemi kurar. Türkiye ETS Yönetmeliği tahsisat, teslim, İşlem Kayıt Sistemi, piyasa işletmecisi ve fiyat istikrarı araçlarını tanımlar. Uygulamanın ayrıntıları Karbon Piyasası Kurulu kararları ve Ulusal Tahsisat Planlarıyla şekillenir.

Sistemin temel mekaniği emisyon ticareti nedir, yıllık yükümlülük akışı uyum döngüsü sayfasında.