Pilot ücretsiz tahsisatı: üç hesap yolu

Pilot tahsisat hesabının yöntemi yayımlanan Usul ve Esaslar Madde 11–12’de belirlenmiştir. 2027 ücretsiz tahsisat oranı %100, pilot sektörel faaliyet katsayısı 1’dir. Elektrik alt tesisinin dengeleme hesabı ayrıdır. Üretim süreci, tesis içi ısıtma ve bölgesel ısıtma alt tesislerine atfedilen emisyonların tamamı tahsisata esas olur. Sayısal kıyaslar ve Ulusal Tahsisat Planı ayrıca ilan edilir.

Formül ne diyor§

Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin yedinci fıkrası hesabı vermektedir. Kıyasla hesaplanan türlerde genel miktar dört değerin çarpımıdır. Pilotun üç ayrı hesap yolu aşağıda açıklanır; bu ifade emisyon atıflı türlere aynen uygulanmaz:

Tahsisat formülüAlt tesis i için

ÜT_i=KD_i×ÜTO_i×SFK_i×FS_i

KD_i

Kıyas değeri

ÜTO_i

Ücretsiz tahsisat oranı · pilotta %100

SFK_i

Sektörel faaliyet katsayısı · pilotta 1

FS_i

Alt tesis faaliyet seviyesi

Tesis düzeyindeÜT_tesis = Σ ÜT_i

Taslak metinde üç çarpan vardı; yürürlükteki metin ücretsiz tahsisat oranını dördüncü çarpan olarak ekledi. Fark önemsiz değil: oran, ücretsiz tahsisatın zaman içinde azaltılmasının teknik aracı. Oran ile kıyas değeri ayrı unsurlardır; oranın ayrı çarpan olması kıyasın sabit kalacağı anlamına gelmez. Gelecek kıyaslar Usul 18(3)–(4)’teki ilan ve sınır kurallarına tabidir. Senaryoda kıyas değeri ile oran ayrı varsayımlar olarak değiştirilmelidir.

Dört çarpanın durumu birbirinden farklıdır.

Faaliyet seviyesi tesisin kendi verisi. Bugünden hesaplanabilir. Yönetmelik bunu "faaliyetlerin bir sistem yılı içerisindeki üretim seviyeleri" olarak tanımlar ve FSR ile raporlanır.

Kıyas değeri Başkanlıkça ilan edilir; dört ondalık basamak esas alınır. İlan takvimi dönemden döneme değişir. Tarih belli, değer belli değildir.

Ücretsiz tahsisat oranı, 2027 sistem yılı için kıyas yöntemine göre %100’dür (Usul 7(1), 12(5)). KPK/2026/1 önceki karar dayanağıdır. Oranın %100 olması, gerçek emisyonun tamamı kadar tahsisat alınacağı anlamına gelmez; kıyas, faaliyet seviyesi ve alt tesis türü sonucu belirler. Sonraki dönemlerin oranı ayrıca kararlaştırılır.

Sektörel faaliyet katsayısı pilotta 1’dir (Usul 12(6)). Yönetmeliğin genel tanımı ve Kurulun belirleme yetkisi korunur; pilotun bu sayısal kuralı artık belirsiz değildir.

Yönetmelik 13(11) genel düzeltme yetkisini taşır. Pilot elektrikte Usul 12(2) özel dengeleme hesabı uygulanır; α genel ürün hesabına beşinci çarpan olarak eklenmez.

Neden önemli§

Belirsizliğin nerede olduğunu bilmek, planlamanın hangi kısmının yapılabileceğini belirler.

Formül bilinmez sanıldığında tesis hiçbir hesap yapmaz. Oysa faaliyet seviyesi tesisin kendi elinde; pilot ücretsiz tahsisat oranı ve kıyas yönteminin genel yapısı artık belli. Pilot SFK=1’dir; sayısal kıyas UTP’de ayrıca ilan edilir. Alt tesis ayrımı doğru kurulmuşsa faaliyet seviyesi bugünden hesaplanabilir ve senaryolar bu değer üzerine kurulabilir.

Eksik değerler ilan edildiğinde hazır olan tesis sonucu aynı gün görür. Hazır olmayan tesis o noktada alt tesis ayrımına yeni başlar. Hesabın sayı üzerinde nasıl işlediği uygulamalı örnekte.

Sıralamanın yarattığı sonuç§

Kıyas değerinin ilan sırası, tahsisat miktarının hangi anda hesaplanabileceğini belirler. Birinci uygulama döneminin birinci alt döneminde değer doğrulama raporları teslim edildikten sonra ilan edildiği için miktar o dönem içinde önceden bilinemez; sonraki dönemlerde değer dönem başlamadan bilindiği için hesap yılın başında kurulabilir. İlan takviminin ayrıntısı ve başvuru adımları tahsisat: kıyas yöntemi sayfasında.

İlk dönemin bu belirsizliği yapısal görünür. Kıyas değerinin ilk kez gerçek verilerden türetilmesi gerekir ve o veri ancak raporlar toplandığında oluşur.

Ne izlenecek§

• Pilot SFK=1’i değiştiren bir karar olup olmadığı
• İlk Ulusal Tahsisat Planı ve içindeki kıyas değerleri
• Birinci uygulama dönemi için ücretsiz tahsisat oranı

Elektrik dışı gelecek kıyasta açıklık gerektiren sınır§

Usul 18(4), 2030’a kadar yıllık kıyasın önceki iki yıl ortalamasını aşmamasını; hesaplanan değer bunu aşarsa önceki yıl kıyasının esas alınmasını söyler. Bu iki sonuç her veri setinde aynı sınırı vermeyebilir: yalnız temsili olarak önceki yıl 1,00, iki yıl önce 0,80 ise ortalama 0,90’dır; önceki yıla dönmek 1,00 verir. Bu sayılar resmî kıyas değildir. Pilotun hesaba dahil olması ve ilk iki yıl istisnasının tarihlendirilmesi de resmî açıklamayla netleştirilmelidir. Otomatik ortalamaya kırpma veya tek bir kesin gelecek kıyas hesabı sunulmaz.

Pilot tahsisatında üç farklı hesap§

Pilot sektörel faaliyet katsayısı 1, 2027 ücretsiz tahsisat oranı kıyas yöntemine göre %100'dür. Sayısal kıyas ve Ulusal Tahsisat Planı ayrıca ilan edilir; %100 oran her tesisin gerçek emisyonunun tamamının karşılanacağı anlamına gelmez (Usul 7, 11 ve 12).

Elektrik tesisindeki diğer ürün, ısı ve yakıt alt tesisleri de elektrik dışı ilgili yıl genel ortalama yöntemini izler. AB'nin en iyi %10 kıyası pilot Türkiye hesabına taşınmaz. Elektrik dengelemesindeki α, bütün alt tesislere eklenecek beşinci bir çarpan değildir; SFK ile aynı kavram da değildir.

Pilot belgesi ve kaynak tarihi§

Pilot Usul ve Esaslar bütün madde ve ekleri birlikte açıklar. Özgün resmî PDF · Kütüphanedeki indirilebilir kopya. Belge 30 Eylül 2026 tarihli, 18626 sayılı Olur ile onaylandı ve Madde 20 uyarınca aynı gün yürürlüğe girdi. Başkanlığın duyurusu 1 Ekim 2026 tarihlidir; kaynak kontrolü de aynı gün yapıldı.