Uygulamalı örnek: klinkerden tahsisata hesap

Ürün örneği 2027 pilotunu anlatır: kıyas ve fiyat varsayımsaldır; oran=%100 ve SFK=1 resmî kurallardır. Bu hesap resmî tahsisat ilanı değildir. 2026 teslim yükümlülüğü yoktur; gönüllü tamamlayıcı fiyat mekanizması ayrı hüküm taşır.

Tesisi tanıyalım§

Varsayımsal bir entegre çimento tesisi. Tek ürün kıyas alt tesisi var (gri klinker); öğütme ve yardımcı üniteler bu örnekte ihmal edilecek kadar küçük tutuldu.

Formül (Yönetmelik Md. 13/7): ÜT = KD × ÜTO × SFK × FS, alt tesis başına.

Senaryo 1: Resmî pilot oranı %100 iken bile açık verilebilir§

ÜT = 0,8000 × 1,00 × 1,00 × 1.000.000 = 800.000 tahsisat

Tesisin doğrulanmış emisyonu 860.000 tCO₂e. Teslim yükümlülüğü emisyona eşit olduğundan (Yönetmelik Md. 16/1):

Pozisyon = 800.000 − 860.000 = 60.000 tahsisat açık

Yaygın kanının aksine "%100 ücretsiz" hesabı kapatmaz. Tahsisat emisyona göre değil kıyas × üretim üzerinden dağıtıldığı için, yoğunluğu kıyasın üzerindeki tesis (0,86 > 0,80) açık verir. Açığın parasal karşılığı piyasa fiyatına bağlı: fiyat henüz oluşmadığı için temsilî P TL/tahsisat dersek maliyet 60.000 × P olur; P = 100 TL'de 6.000.000 TL. Buna piyasadaki işlem bedelleri ayrıca eklenir (piyasa sayfası).

Senaryo 2: Aynı üretim, düşük yoğunluk: fazla§

Tesis alternatif yakıtın biyokütle payını artırdı ve fırın verimini iyileştirdi; üretim aynı, doğrulanmış emisyon 780.000 tCO₂e'ye indi (yoğunluk 0,78, kıyasın altında).

ÜT yine 800.000; pozisyon = 800.000 − 780.000 = 20.000 tahsisat fazla

Pilot tahsisat fazlası pilot yükümlülükleriyle sınırlıdır; bankalama veya ödünç alma yapılamaz. Varsayımsal fiyat P=100 TL ise 20.000 fazla 2.000.000 TL'lik senaryo değeridir; gerçekleşmiş gelir değildir. İki senaryonun üretimi aynı, emisyon farkı 80.000'dir.

Senaryo 3: Sonraki bir dönemde oran %85'e inerse§

Bu senaryo KPK/2026/1 kararı değildir. Sonraki bir uygulama döneminde oranın %85'e düşürüldüğünü varsayan duyarlılık hesabıdır; ne zaman ve ne kadar değişeceği ayrıca Kurul kararı gerektirir:

ÜT = 0,8000 × 0,85 × 1,00 × 1.000.000 = 680.000 tahsisat

Senaryo 1 tesisinde açık 180.000'e çıkar (P = 100 TL'de 18.000.000 TL); Senaryo 2'nin verimli tesisi bile 100.000 açık verir. Oranın düşmesi iki tesisin de tahsisat pozisyonunu kötüleştirir. Ancak sabit faaliyet seviyesi, kıyas değeri ve 100 TL fiyatla 860.000 ile 780.000 ton arasındaki 80.000 ton azaltımın farkı iki oranda da 8.000.000 TL’dir. %100 oranında 6.000.000 TL alım gideri ile 2.000.000 TL potansiyel fazla değeri; %85 varsayımında 18.000.000 ile 10.000.000 TL alım gideri karşılaştırılır. Daha az alım ve potansiyel fazla satışı ayrı nakit etkileridir. Gerçek yatırım getirisi yatırım/işletme maliyeti, fiyat ve piyasa koşullarına bağlıdır; oran düşüşü tek başına marjinal getiriyi artırmaz.

Kesirli sonuç çıkarsa§

FS = 123.456 ton ve KD × ÜTO × SFK = 0,7999 olsaydı çarpım 98.752,4544 ederdi. Yönetmelik kesirli sonucu bir üst tam sayıya yuvarlatır (Yönetmelik Md. 13/10): 98.753. Küsurat tesisin aleyhine işlemez.

Alt tesis sınırı hesabı nasıl bozar§

Örnekte klinker alt tesisi doğru çizildi. Çimento öğütmeyi yanlışlıkla klinker alt tesisine dahil eden tesis FS'yi değiştirmez (faaliyet seviyesi klinker tonudur) ama öğütme yakıtının emisyonunu klinker hattına yazarsa yoğunluğu şişirir ve doğrulamada sınır gerekçesi ister. Ters yönde, klinker hattının bir ünitesini dışarıda bırakmak emisyon atfını eksiltir; alt tesis emisyonları toplamının tesis toplamına eşitliği bozulduğu anda İMP geri döner. Sınır kuralları çimento rehberinde.

Bu hesabı kendi tesisinize uygulayın§

1. Doğrulanmış yıllık emisyonunuzu ve alt tesis bazında faaliyet seviyenizi yazın.
2. Yoğunluğunuzu hesaplayın: emisyon ÷ faaliyet seviyesi.
3. Kıyas değeri ilan edildiğinde konumunuza bakın: yoğunluk − kıyas farkı × üretim, yıllık pozisyonunuzun ilk tahminidir.
4. Sayısal kıyas ve katsayı kararlarını güncel durumdan izleyin; her yeni değerde ilgili satırları güncelleyin.

Başvuruyu unutmayın: tahsisat kendiliğinden gelmez, Ulusal Tahsisat Planından sonraki 30 gün içinde tesis özelinde başvurulur (Yönetmelik Md. 14). Sürecin bütünü tesis yol haritasında.

Örneğin pilot kurallarıyla okunması§

Bu sayfadaki kıyas ve fiyat varsayımsaldır; resmî tahsisat ilanı değildir. Pilot SFK=1 ise Usul 12(6)'daki gerçek kuraldır. Ücretsiz oran %100 olsa da kıyas üzerinden hesaplanan miktar gerçek emisyona eşit olmak zorunda değildir. Elektrik dengelemesi ve emisyon atfına dayalı üç tür bu ürün formülünden ayrı değerlendirilir.

2027 emisyonunun teslimi Kasım 2028'in son iş günündedir. Pilot tahsisatı bankalanamaz veya ödünç alınamaz; eksik teslim borcunun ilk uygulama yılına eklenmesi tahsisatın sonraki döneme taşınması anlamına gelmez. 2026 teslim yükümlülüğü dışında gönüllü tamamlayıcı fiyat mekanizması ayrı hüküm taşır.

UTP ilanından sonra TYS başvurusu§

Usul 7(2) uyarınca sayısal kıyas ve tahsisat miktarları Ulusal Tahsisat Planı ile ilan edilir. Pilot ücretsiz tahsisat başvurusu TYS üzerinden yapılır (Usul 12(7)); Yönetmelik 14(2)’deki UTP’den sonraki 30 günlük başvuru süresi ayrıca korunur. SGİRD’ye FSR göndermek TYS başvurusu yerine geçmez. 30 Nisan 2028, 2027 FSR’sinin son tarihidir; UTP’nin mutlaka o gün yayımlanacağı anlamına gelmez.

Pilot belgesi ve kaynak tarihi§

Pilot Usul ve Esaslar bütün madde ve ekleri birlikte açıklar. Özgün resmî PDF · Kütüphanedeki indirilebilir kopya. Belge 30 Eylül 2026 tarihli, 18626 sayılı Olur ile onaylandı ve Madde 20 uyarınca aynı gün yürürlüğe girdi. Başkanlığın duyurusu 1 Ekim 2026 tarihlidir; kaynak kontrolü de aynı gün yapıldı.