Uygulamalı örnek: klinkerden tahsisata hesap
Varsayımsal bir çimento tesisi üzerinden ücretsiz tahsisat hesabının mekaniği: resmî %100 pilot oranı, temsili kıyas ve katsayılarla açık-fazla pozisyonu.
Güncelleme 5 Eylül 2026Kaynak doğrulama 30 Ağustos 2026Okuma 3 dakikaYayımcı Resisco Mühendislik A.Ş.
Bu sayfada
DayanakBu sayfada yürürlükteki mevzuat ile bağlayıcı olmayan rehber ve çalışma kaynakları açıkça ayrılmıştır.
- Formülü sayı üzerinde görmek isteyen tesis sorumluları
- Karbon pozisyonunu senaryolayan finans birimleri
- Yönetime "bu bize ne kadar" sorusunu anlatacak ekipler
- Örnekteki temsili sayıların yerine kendi klinker üretiminizi ve doğrulanmış emisyonunuzu koyun
- Emisyon yoğunluğunuzu hesaplayın; kıyasa göre konumunuz bütün senaryoların anahtarı
- Sayısal kıyas değeri ve sektörel faaliyet katsayısı ilan edildiğinde hesabı gerçek değerlerle tekrarlayın
EMİSYON ZİNCİRİ · ne kadar saldığınız
İki zincir doğrulamada birleşir
Doğrulamadan sonra yol ikiye ayrılır
Formül yürürlükteki Yönetmelikte yazar; bu sayfa onu sayıya döker. Baştan keskin bir ayrım: kurallar gerçek, sayılar temsilî. Formülün yapısı ve üste yuvarlama Yönetmelikten gelir. KPK/2026/1 pilot ücretsiz tahsisat oranını %100 olarak belirledi. Sayısal kıyas değeri ile sektörel faaliyet katsayısı henüz yayımlanmadığı için bu iki çarpan burada mekaniği göstermek üzere seçilmiş varsayımlardır.
KPK/2026/1 uyarınca 2026 yalnız raporlama yılıdır. Bu nedenle aşağıdaki açık, fazla ve parasal sonuçlar 2026 için bir ödeme veya teslim yükümlülüğü göstermez. Hesap, fiyat mekanizmasının başlayacağı 2027 için, eksik uygulama ayrıntıları yayımlandığında yeniden kurulacak bir hazırlık senaryosudur.
Tesisi tanıyalım
Varsayımsal bir entegre çimento tesisi. Tek ürün kıyas alt tesisi var (gri klinker); öğütme ve yardımcı üniteler bu örnekte ihmal edilecek kadar küçük tutuldu.
| Büyüklük | Değer | Statü |
|---|---|---|
| Yıllık klinker üretimi (faaliyet seviyesi, FS) | 1.000.000 ton | temsilî |
| Doğrulanmış yıllık emisyon | 860.000 tCO2e | temsilî |
| Emisyon yoğunluğu (emisyon ÷ klinker) | 0,86 tCO2e/ton | yukarıdakilerden türetildi |
| Kıyas değeri (KD) | 0,8000 tCO2e/ton | varsayım; dört ondalıkla ilan kuralı gerçek (Md. 13/9) |
| Sektörel faaliyet katsayısı (SFK) | 1,00 | varsayım |
| Ücretsiz tahsisat oranı (ÜTO) | pilotta %100; duyarlılık örneğinde %85 | %100 resmî pilot oranı; %85 yalnız sonraki dönem varsayımı |
Formül (Md. 13/7): ÜT = KD × ÜTO × SFK × FS, alt tesis başına.
Senaryo 1: Resmî pilot oranı %100 iken bile açık verilebilir
ÜT = 0,8000 × 1,00 × 1,00 × 1.000.000 = 800.000 tahsisat
Tesisin doğrulanmış emisyonu 860.000 tCO2e. Teslim yükümlülüğü emisyona eşit olduğundan (Md. 16/1):
Pozisyon = 800.000 − 860.000 = 60.000 tahsisat açık
Yaygın kanının aksine "%100 ücretsiz" hesabı kapatmaz. Tahsisat emisyona göre değil kıyas × üretim üzerinden dağıtıldığı için, yoğunluğu kıyasın üzerindeki tesis (0,86 > 0,80) açık verir. Açığın parasal karşılığı piyasa fiyatına bağlı: fiyat henüz oluşmadığı için temsilî P TL/tahsisat dersek maliyet 60.000 × P olur; P = 100 TL'de 6.000.000 TL. Buna piyasadaki işlem bedelleri ayrıca eklenir (piyasa sayfası).
Senaryo 2: Aynı üretim, düşük yoğunluk: fazla
Tesis alternatif yakıtın biyokütle payını artırdı ve fırın verimini iyileştirdi; üretim aynı, doğrulanmış emisyon 780.000 tCO2e'ye indi (yoğunluk 0,78, kıyasın altında).
ÜT yine 800.000; pozisyon = 800.000 − 780.000 = 20.000 tahsisat fazla
Fazla satılabilir veya dönem içinde saklanabilir (bankalama, Md. 19/3). P = 100 TL'de bu, 2.000.000 TL'lik bir varlık. Senaryo 1 ile aradaki fark (aynı üretimde 80.000 tahsisat, P = 100 TL'de 8.000.000 TL) tamamen emisyon yoğunluğundaki farktan gelir; iki senaryoda üretim miktarı aynıdır.
Senaryo 3: Sonraki bir dönemde oran %85'e inerse
Bu senaryo KPK/2026/1 kararı değildir. Sonraki bir uygulama döneminde oranın %85'e düşürüldüğünü varsayan duyarlılık hesabıdır; ne zaman ve ne kadar değişeceği ayrıca Kurul kararı gerektirir:
ÜT = 0,8000 × 0,85 × 1,00 × 1.000.000 = 680.000 tahsisat
Senaryo 1 tesisinde açık 180.000'e çıkar (P = 100 TL'de 18.000.000 TL); Senaryo 2'nin verimli tesisi bile 100.000 açık verir. Oran indikçe kıyasın altında olmak "kâr"dan "daha az zarar"a dönüşür; bu yüzden yoğunluk yatırımlarının değeri oran düştükçe artar.
Kesirli sonuç çıkarsa
FS = 123.456 ton ve KD × ÜTO × SFK = 0,7999 olsaydı çarpım 98.752,4544 ederdi. Yönetmelik kesirli sonucu bir üst tam sayıya yuvarlatır (Md. 13/10): 98.753. Küsurat tesisin aleyhine işlemez.
Alt tesis sınırı hesabı nasıl bozar
Örnekte klinker alt tesisi doğru çizildi. Çimento öğütmeyi yanlışlıkla klinker alt tesisine dahil eden tesis FS'yi değiştirmez (faaliyet seviyesi klinker tonudur) ama öğütme yakıtının emisyonunu klinker hattına yazarsa yoğunluğu şişirir ve doğrulamada sınır gerekçesi ister. Ters yönde, klinker hattının bir ünitesini dışarıda bırakmak emisyon atfını eksiltir; alt tesis emisyonları toplamının tesis toplamına eşitliği bozulduğu anda İMP geri döner. Sınır kuralları çimento rehberinde.
Bu hesabı kendi tesisinize uygulayın
- Doğrulanmış yıllık emisyonunuzu ve alt tesis bazında faaliyet seviyenizi yazın.
- Yoğunluğunuzu hesaplayın: emisyon ÷ faaliyet seviyesi.
- Kıyas değeri ilan edildiğinde konumunuza bakın: yoğunluk − kıyas farkı × üretim, yıllık pozisyonunuzun ilk tahminidir.
- Sayısal kıyas ve katsayı kararlarını güncel durumdan izleyin; her yeni değerde ilgili satırları güncelleyin.
Başvuruyu unutmayın: tahsisat kendiliğinden gelmez, Ulusal Tahsisat Planından sonraki 30 gün içinde tesis özelinde başvurulur (Md. 14). Sürecin bütünü tesis yol haritasında.
- Resmî Gazete · Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi YönetmeliğiYürürlükte27 Ağustos 2026, sayı 33353; formül, yuvarlama ve takvim kuralları bu metinden · Madde 13, 14, 16; Geçici Madde 4
- İklim Değişikliği Başkanlığı · KPK/2026/1 pilot dönem kararlarıDuyuru3 Eylül 2026; pilot oran %100, 2026 yalnız raporlama, fiyat 2027'de başlar · 1–8 numaralı kararlar