Piyasa nasıl işleyecek

Piyasa üç parçadan oluşur: tahsisatların tutulduğu kayıt sistemi, ilk dağıtımın yapıldığı birincil piyasa ve el değiştirmenin olduğu ikincil piyasa.

İşlem Kayıt Sistemi§

Yönetmelik İşlem Kayıt Sistemi'ni şöyle tanımlamaktadır: tahsisatların piyasaya ihracı, elde bulundurulması, başka bir hesaba transferi, iptali, ilgası ve itfası işlemlerinin yapıldığı ve bu işlemlerin tesis bazında hesaplarda izlendiği elektronik veri sistemi.

Tahsisat fiziksel bir belge değildir. Kaydi olarak ihraç edilir ve bu sistemde tutulur. Teslim işlemi de buradan yapılır.

Hesapların tesis bazında izlenmesi önemli. Birden fazla tesisi olan işletme her tesis için ayrı hesap hareketi görür.

Birincil piyasa§

Yönetmelik birincil piyasayı "tahsisatların piyasa katılımcılarına ihale yöntemiyle dağıtımını sağlamaya yönelik işlemlerin yapıldığı piyasa" olarak tanımlar.

Tahsisatlar İKS'de ihraç edilir. Pilot oran kıyas yöntemiyle %100'dür; bu her tesiste bütün emisyonun karşılanması anlamına gelmez. Ücretsiz tahsisat başvurusu TYS'de yapılır. İhale ve işlem takvimi için ayrı resmî ilan gerekir.

Birincil piyasaya sunulacak tahsisatların Başkanlıkça belirlenen kısmı Piyasa İstikrar Rezervi'ne aktarılır. Rezerv, tahsisatların fiyat ve miktarındaki değişimi dikkate alarak fiyat istikrarını sağlamak için kullanılır.

İkincil piyasa§

Ücretsiz dağıtım ve birincil piyasa satışı sonrasında tahsisatların işlem gördüğü piyasa. Tahsisat fazlası olan satar, açığı olan alır.

Teslimatın işlem anında yapıldığı bölüme spot piyasa denir; EPDK'nın belirlediği birim işlem ücreti de bu bölüm için tanımlıdır. İleri tarihli teslimat için vadeli tahsisat piyasası öngörülür, ancak işleyişi EPDK düzenlemesine bağlı ve henüz yayımlanmadı.

Fiyat aralığı§

Yönetmeliğin 21 inci maddesi, ETS Piyasası'nda uygulanacak asgari ve azami tahsisat fiyatı aralıklarını belirleme yetkisini Karbon Piyasası Kurulu'na verir. Kararlar Başkanlık tarafından resmî internet sayfasında ilan edilir.

Aralık kendiliğinden uygulanmaz: 21 inci madde bunu "ihtiyaç duyulması halinde" koşuluna bağlar. Asgari ve azami fiyat bugün öngörülmüş bir kural değil, Kurulun kullanabileceği bir yetkidir.

Ek rezerv fiyatı§

Ek rezerv, teslim yükümlülüğünün yerine getirilebilmesi için belirli koşullarda kullanılan ilave tahsisat. Fiyatı Yönetmelikte formüle bağlanmış: Kasım ayının son iş günü itibarıyla hesaplanan son üç aya ait birincil piyasa ağırlıklı ortalama fiyatı ile son üç aya ait ikincil piyasa ağırlıklı ortalama fiyatının yüksek olanının %50 fazlası.

Formül ek rezervi bilinçli olarak pahalı tutar. Rezerv, planlamanın yerine geçen bir kaynak olarak değil son çare olarak kurgulanmış.

Tamamlayıcı tahsisat fiyatı§

Ek rezervin yanında ikinci bir yardım mekanizması var ve ikisi karıştırılmamalı. Ek rezerv ilave tahsisat verir; tamamlayıcı tahsisat fiyatı mekanizması ise birincil piyasada ayrı bir fiyat uygulanmasını sağlar.

Mekanizma kendiliğinden işlemez, işletmenin talebiyle başlar. Başvurular Başkanlığa, Piyasa İşletmecisi aracılığıyla yapılır. Başvurular doğrultusunda mekanizmanın işletileceği ihaleleri Başkanlık en az 7 iş günü öncesinden belirler ve tarihleri Piyasa İşletmecisi işletmelere duyurur. İhalenin usul ve esaslarını Başkanlığın görüşüyle EPDK yazar; bunun dışındaki uygulama hükümleri Başkanlıkça çıkarılacak usul ve esaslarla belirlenir.

Buradan elde edilen birincil piyasa gelirleri genel bütçenin (B) işaretli cetveline özel gelir olarak kaydedilir ve iklim değişikliğiyle mücadele ile yeşil dönüşüm amacı dışında kullanılamaz.

21 inci maddenin ikinci fıkrası bu mekanizmayı, ek rezervle birlikte, asgari ve azami fiyat aralığının dışında tutar. Yani aralık belirlenirse bile bu iki mekanizmanın fiyatı o aralığa bağlı olmaz.

ETS piyasasında dâhilî bilgi açıklamaları§

Neden açıklanır§

Bir tesisin uzun süre durması veya emisyon azaltıcı bir yatırım kararı alması, tahsisat talebini ve piyasadaki fiyat beklentilerini etkileyebilir. Bu bilgiyi önce şirket bilir. Şeffaflık Yönetmeliği, fiyatları önemli ölçüde etkileyebilecek dâhilî bilgilerin kamuya açıklanmasını ister. EPİAŞ’ın işlettiği Dâhilî Bilgi Platformu (DİP), katılımcıların bu bilgilere erişmesini sağlar (Madde 5(1), 7(1)).

Açıklanacak asgarî bilgileri EPDK’nın 15 Ekim 2026 tarihli ve 14967 sayılı kararı belirledi. Karar, 20 Ekim 2026 tarihli ve 33406 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Listedeki ETS satırları enerji şirketleriyle sınırlı bir yükümlülük tarif etmez.

Kim açıklar§

Muhatap, ETS piyasasında kendi adına ve hesabına işlem yapma yetkisi olan piyasa katılımcısıdır (Yönetmelik 4(1)(ı)). Bu sıfatı taşıyan bir çimento, demir-çelik veya alüminyum şirketi de ilgili olay bakımından yükümlülükle karşılaşabilir. Pilot listesinde bulunmak ya da İMP ve FSR hazırlamak, katılımcı sıfatını tek başına göstermez. Şirket kendi işlem yetkisini ilgili piyasa kayıtları ve geçerli usuller üzerinden teyit eder.

01 / SEKTÖR

Çimento

Fırın bakımı ve uzun süreli duruşlar.

02 / SEKTÖR

Demir-çelik

Üretim hattı ve kapasite değişiklikleri.

03 / SEKTÖR

Alüminyum

Elektroliz hattını etkileyen önemli olaylar.

↓

Şirketin ETS işlem yetkisini kontrol edin.Bu sektörlerdeki bir şirket de piyasa katılımcısı sıfatıyla yükümlülük taşıyabilir.

EPİAŞ nezdinde piyasa katılımcısı olmayan bir şirkete ait asgarî listedeki bilgileri, o şirketin muhatabı olan ilgili piyasa katılımcısı, kendisini ilgilendiren kısımla sınırlı olarak kamuya açıklar (Karar 6). Doğrudan katılımcı olmamak, şirketle ilgili bütün bilgileri açıklama kapsamı dışında bırakmaz.

Ne açıklanır§

Kararın ekindeki üç satır ETS piyasası bakımından okunur:

Bunlar değerlendirme örnekleridir; her bakım veya yatırım kararı otomatik olarak açıklanmaz. ETS satırlarında elektrik satırlarındaki 30/50 MW eşikleri yoktur. Karar 3(b), bu bilgiler için dâhilî bilginin bütün unsurlarını arar: bilgi henüz kamuya açıklanmamış olmalı, gerçekleşmiş veya normal olarak gerçekleşmesi beklenen bir olayla ilgili bulunmalı ve açıklandığında enerji veya çevre ürünü fiyatlarını önemli ölçüde etkilemesi muhtemel olmalıdır (Yönetmelik 4(1)(c)).

Fiyat etkisi dahil bilgiyi değerlendirme sorumluluğu piyasa katılımcısındadır (Madde 10(1)(a)). Örneğin iki günlük bir duruş, sırf süresi bakımından bir haftalık kullanılamama ölçütünü karşılamaz. Önemli kapasite değişikliği veya başka bir dâhilî bilgi niteliği yönünden değerlendirme yine gerekebilir.

Akım şeması · ETS bilgi açıklaması

Şirketten kamuya açıklamaya

1

Şirket ETS piyasa katılımcısı mı?

Kendi adına ve hesabına işlem yapma yetkisi var mı?

Evet

2

Bilgi, dâhilî bilgi koşullarını taşıyor mu?

Kamuya açıklanmamış; gerçekleşmiş veya normal olarak gerçekleşmesi beklenen; fiyatları önemli ölçüde etkilemesi muhtemel bilgi mi?

Evet

3

Bilginin hangi gruba girdiğini belirleyin.

Ek 15: kullanılamama ve önemli kapasite değişikliği. Ek 16: emisyonu etkileyebilecek önemli olay. Ek 19: uzun süreçte önemli ara adım.

↓

Kapasite kullanım değişikliğiEn geç 1 saat

Arıza ve bakım dahil; bilginin konusu olan durum veya olayın ortaya çıktığı andan itibaren.

Karar 4(a)

veya

4(a) dışındaki diğer bilgilerMümkün olan en kısa sürede

Her emisyon olayına otomatik bir saat uygulanmaz. Önemli ara adımların süresi de bilginin niteliğine göre değerlendirilir.

Karar 4(b); Ek 19

↓

Nereye?EPİAŞ Dâhilî Bilgi Platformu

Yetkili kişi, bilgiyi ilgili alanda ve platformun belirlediği biçimde kamuya açıklar. Bilgi değişirse gecikmeksizin günceller.

Bir hafta, bekleme süresi değildir. Ek 15’teki kullanılamama ölçütü açıklamayı erteleme hakkı vermez. Elektrik satırlarındaki 30/50 MW eşikleri ETS satırlarına aktarılmaz.

Akışın metin karşılığını oku

1. Şirket: ETS piyasasında kendi adına ve hesabına işlem yapma yetkisini teyit edin. Katılımcı olmayan şirkete ait bilgiler için Karar 6’daki muhatap katılımcı hükmünü ayrıca kontrol edin.
2. Bilgi: Kamuya açıklanmamış olma, gerçekleşmiş/beklenen olay ve fiyatları önemli ölçüde etkileme koşullarını birlikte değerlendirin. Listede bulunmak tek başına yeterli değildir; liste dışındaki bilgiler de tanıma girebilir.
3. Grup ve süre: Ek 15 kullanılamama ve önemli kapasite değişikliğini, Ek 16 emisyonu etkileyebilecek önemli olayları, Ek 19 önemli ara adımları sayar. Karar 4(a) kapsamındaki kapasite kullanım değişikliklerinde durum veya olayın ortaya çıktığı andan itibaren en geç bir saat; 4(b) kapsamındaki diğer bilgilerde mümkün olan en kısa süre uygulanır.
4. Nereye: Yetkili kişi, EPİAŞ Dâhilî Bilgi Platformunda ilgili alan ve biçimle kamuya açıklar; bilgi değişirse gecikmeksizin günceller. Bir haftalık kullanılamama ölçütü bildirim için bekleme süresi değildir.

Ne zaman açıklanır§

• Kapasite kullanım durumundaki değişiklikler: Arıza ve bakım dahil, bilginin konusu olan durum veya olayın ortaya çıktığı andan itibaren en geç bir saat içinde (Karar 4(a)).
• 4(a) kapsamı dışındaki diğer bilgiler: Örneğin bu kapsama giren yatırım kararı, mümkün olan en kısa sürede (Karar 4(b)).

Ek 15’teki bir hafta, kullanılamama satırının süre ölçütüdür. Açıklamayı bir hafta bekletme hakkı vermez. Planlı bakım için kararda ayrı bir süre başlangıcı tanımlanmaz; Yönetmelik normal olarak gerçekleşmesi beklenen olayları da kapsar. Bu nedenle değerlendirmeyi fiilî duruş gününe bırakmak yerine bakım bilgisi ortaya çıktığında yapmak gerekir. Hangi bilginin ne zaman oluştuğu somut olayda kaydedilmelidir. Açıklanan bilgi değişirse şirket bunu da gecikmeksizin açıklar (Madde 7(1)).

Geciktirme sınırlı bir istisnadır. Şirket, meşru menfaatlerinin zedelenmemesi için ancak bütün koşullar birlikte sağlanırsa açıklamayı geciktirebilir: gecikme kamuyu yanıltmamalı, bilgi gizli tutulmalı ve şirket bu bilgiye dayanarak enerji veya çevre ürünlerinin alım-satımına ilişkin kararlar vermemelidir. Şirket, geciktirilen bilgiyi ve gerekçelerini DİP bildirim sistemi üzerinden EPİAŞ’a elektronik ortamda gecikmeksizin bildirir. Geciktirme sebebi ortadan kalkınca Madde 7(4) uyarınca kamuya açıklama yapar ve geciktirme kararının nedenlerini belirtir; olayın gerçekleşmemesi hâli ayrıca düzenlenmiştir (Madde 7(2–5)).

Nereye açıklanır§

Şirketin yetkili kişisi, EPİAŞ Dâhilî Bilgi Platformundaki ilgili alanlardan, platformun belirlediği biçimde kamuya açıklama yapar (Karar 5). Piyasa katılımcısı gerekli altyapı ve erişim koşullarını sağlar; platformda işlem yapacak yetkili kişileri EPİAŞ’a bildirir (Yönetmelik 5(5), 10(1)(b)).

DİP açıklaması ile Başkanlığa, il müdürlüğüne veya SGİRD’e yapılacak bildirimler ayrı ayrı değerlendirilir. Olay izni, izleme planını veya İMP’yi de etkiliyorsa değişiklik ve kapasite sayfasındaki bildirim hükümleri ayrıca kontrol edilir. Şirketin varsa Sermaye Piyasası Kanunu kapsamındaki kamuyu aydınlatma yükümlülüğü de saklıdır (Madde 7(1)).

14967 sayılı karar ve ekini resmî kaynaktan açın · Özgün kararın site kopyası · Şeffaflık Yönetmeliği.

Yeni bölümün kaynak kontrolü ve metin güncellemesi 20 Ekim 2026 tarihlidir. Kararda ayrıca bir ileri yürürlük/uygulama tarihi belirtilmez; ayrı 14968 sayılı kararın 1 Ocak 2027 tarihi buraya taşınmaz. Bu karar İMP ve FSR sunum tarihlerini değiştirmez. Sayfanın diğer bölümlerinin önceki inceleme tarihleri topluca yenilenmemiştir.

İşlem bedelleri§

Piyasa işletimi katılım ve işlem ücretleriyle finanse edilir. Tutarları EPDK'nın 27 Kasım 2025 tarihli Kurul kararları belirledi; kararlar 29 Kasım 2025 tarihli ve 33092 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı ve 1 Ocak 2026'dan geçerli.

Tutarlara KDV dahil değildir (13979, Madde 2). 13975 sayılı karar bu ücretlerin gelir tavanını nasıl karşılayacağını düzenler: yıllık katılım ücretleri tavanın %25'ini, spot işlem ücretleri %75'ini karşılar; birincil piyasa işlem ücreti katsayısı 0 olduğundan ihale alımlarında ayrıca işlem ücreti ödenmez.

Bu tutarlar tahsisat fiyatını değil, piyasada işlem yapma maliyetini gösterir. Usul 6(1) uyarınca 2026 sistem yılında genel tahsisat teslimi yoktur; gönüllü tamamlayıcı tahsisat fiyatı mekanizması ayrıca düzenlenir. 2027 emisyonları için teslim Kasım 2028’in son iş günüdür (Usul 6(2)). Hesap, raporlama ve teslim kuralları yayımlanmıştır; sayısal kıyas, Ulusal Tahsisat Planı ve piyasa açılış/işlem duyuruları ayrıca izlenir. Tarife yayımlanmış olması piyasanın açıldığı anlamına gelmez.

Pilot dönem tahsisatlarının ömrü§

Pilot tahsisatları yalnız pilot yükümlülüğünde kullanılır; bankalama ve ödünç alma yoktur. Eksik teslim borcunun ilk uygulama yılına eklenmesi birimlerin sonraki döneme taşınması değildir. İlan edilmemiş işlem bitiş tarihi kullanılmaz.

Plan, tahsisat başvurusu ve kayıt sistemi farklı işler§

SGİRD, İMP ve doğrulanmış FSR'nin Başkanlığa sunulduğu plan/rapor hattıdır. TYS, ücretsiz tahsisat başvurusunun sunulduğu, incelendiği, değerlendirildiği ve miktarın belirlendiği sistemdir. TYS, İKS ile veri paylaşımı ve entegrasyon sağlar; İKS tahsisatın hesap ve işlem kayıt hattıdır.

DİP (Dâhilî Bilgi Platformu), piyasa katılımcısının dâhilî bilgileri kamuya açıkladığı EPİAŞ platformudur. Bu açıklama SGİRD’de plan/rapor sunumu, TYS’de tahsisat başvurusu ve İKS’de hesap işlemlerinden ayrı bir görevdir (Şeffaflık Yönetmeliği 5(1)). Açıklama kapsamı ve akım şeması.

Rapor gönderimi, tahsisat başvurusu ve işlem hesabı birbirinin yerine geçmez. Portal erişim adresi ve açılış takvimi ayrıca resmî duyuruyla teyit edilir; buradan yeni portal adresi türetilmez. Dayanak: Usul 4(j),12(7),13(12).

Pilot belgesi ve kaynak tarihi§

Pilot Usul ve Esaslar bütün madde ve ekleri birlikte açıklar. Özgün resmî PDF · Kütüphanedeki indirilebilir kopya. Belge 30 Eylül 2026 tarihli, 18626 sayılı Olur ile onaylandı ve Madde 20 uyarınca aynı gün yürürlüğe girdi. Başkanlığın duyurusu 1 Ekim 2026 tarihlidir; kaynak kontrolü de aynı gün yapıldı.

Bundan sonrası§

Tahsisatın nasıl hesaplandığı tahsisat: kıyas yöntemi, kurumların işbölümü kurumsal yapı sayfasında. Zaman sırası süreç akışında.