Tesis değişirse: kapasite, yeni hat, duran üretim

Tesis sabit değil. Hat eklenir, kapasite artar, bir ünite kapanır, şirket el değiştirir. Yönetmelik bu değişikliklerin çoğunu tek bir mekanizmaya bağlamaktadır: bildirim, ve neredeyse hepsinde aynı süre, 30 gün.

Üç ayrı bildirim hattı, aynı süre§

Üçü ayrı hükümler ve çoğu zaman aynı olay üçünü birden tetikler. Yeni bir kazan devreye alındığında izin tarafı (Madde 9), izleme planı tarafı (Madde 34/4) ve alt tesis yapısı değiştiği için İMP tarafı (Madde 13/4) aynı anda etkilenir. Bildirimi tek seferde yapmak yerine üç hattı da kontrol eden bir kontrol listesi kurmak gerekir.

Madde 34/4 ayrıca şunu söylemektedir: Başkanlık bu değişikliklere istinaden izleme planının ve/veya emisyon raporunun yenilenmesini talep edebilir. Yani bildirim, sürecin sonu değil başlangıcı olabilir.

Kapasite artışı ve kategori eşiği§

Kategori, kurulu kapasiteye göre ihtiyatlı olarak hesaplanan yıllık emisyona bakar (Madde 4): 50.000 tCO₂e ve altı Kategori A, 50.000 ile 500.000 arası Kategori B, 500.000 üzeri Kategori C. ETS kapsamı Kategori B ve C tesisleri kapsar (Madde 5).

Buradaki kritik nokta, eşiğin fiilî emisyona değil kurulu kapasiteye bakması. Kapasite artışı, üretim artmasa bile tesisi bir üst kategoriye taşıyabilir. Kategori değişikliği Madde 9/1 kapsamında 30 gün içinde bildirilmesi gereken bir değişiklik ve kategori, hem personel şartını (EK-3/9) hem yaptırım tutarlarını (Madde 35) belirlemektedir.

Yatırım kararı alınırken hesabın yapılması gereken sıra şu: yeni kapasitenin ihtiyatlı yıllık emisyon karşılığı, eşiği aşıp aşmadığı, aşıyorsa izin ve personel yükümlülüğünün ne zaman doğacağı.

Yeni faaliyet eklenirse eşik aranmaz§

Madde 27/2 tek cümlelik ama sonucu büyük: EK-1'de listelenen herhangi bir faaliyeti gerçekleştiren işletmenin, EK-1'de listelenen diğer faaliyetleri de kapasite gözetilmeksizin Yönetmelik kapsamına girer.

Kapsamdaki bir tesise küçük bir kireç ocağı, küçük bir seramik hattı ya da eşik altı bir yakma ünitesi eklendiğinde, o ünite kendi başına eşiği aşmasa da kapsama girer. Kapsam kararının ünite ünite yapılmasının nedeni bu; ayrıntısı kimler kapsamda yazısında.

Kapsam dışına çıkmak: yıl ortasında olmaz§

Kategori değişikliği tesisi ETS dışına çıkarsa bile, ilgili sistem yılı bakımından değişiklik öncesinde tabi olunan kategori esas alınarak idari yaptırım uygulanır (Madde 35/2). Yani kapsam dışına çıkmak, o yılın yükümlülüklerini geriye dönük silmez. Yılın yükümlülükleri o yılın kategorisine göre kapanır.

İşletme değişirse yükümlülük devreder§

İşletme herhangi bir sebeple değişirse, yeni işletme önceki işletmenin Yönetmelik kapsamındaki taahhüt ve mükellefiyetlerini başka bir işleme gerek kalmaksızın yüklenmiş sayılır ve değişikliği en geç 30 gün içinde Başkanlığa bildirir (Madde 34/5). Başkanlık burada da izleme planının veya emisyon raporunun yenilenmesini isteyebilir.

Devir ve birleşme süreçlerinde bu hüküm, devralanın devraldığı şeyin yalnız tesis değil uyum geçmişi olduğu anlamına gelir: onaylı izleme planı, açık bulgular, teslim edilmemiş tahsisat yükümlülüğü ve on yıllık kayıt arşivi (Madde 37) birlikte geçer. Devir öncesi teknik durum tespiti bu kalemleri kapsamalı.

Üretim düşerse tahsisat ne olur§

Ücretsiz tahsisat, alt tesis özelinde kıyas değeri, ücretsiz tahsisat oranı ve sektörel faaliyet katsayısının faaliyet seviyesiyle çarpımından çıkar (Madde 13/7). Faaliyet seviyesi ise yıllık Faaliyet Seviyesi Raporundan gelir. Üretim düşerse faaliyet seviyesi düşer, dolayısıyla o yılın hesabına giren tahsisat da düşer. Bu, formülün doğrudan sonucu.

Bunun ötesinde, kapanma ya da faaliyetin geçici durması için ayrı bir düzeltme, geri alma veya askıya alma usulü Yönetmelikte görünmez. Pratikte yapılması gereken, üretim düşüşünün gerekçesini ve dönemini belgelemek: duruş kayıtları, bakım raporları, üretim planı değişiklikleri. Faaliyet seviyesi beyanının arkasındaki kanıt, doğrulamada bu dosyadan çıkar.

Değişiklik takvimi§

Değişiklik olduğu gün başlayan 30 günlük süre, çoğu tesiste fark edilmeden geçer. Nedeni şu: değişikliği yapan birim (yatırım, bakım, üretim) ile bildirimi yapan birim (çevre, uyum) arasında haber akışı kurulmamış olur. Kalıcı çözüm, yatırım ve bakım onay akışına tek satırlık bir kontrol eklemek: bu değişiklik izni, izleme planını ya da İMP'yi etkiler mi? Etkiliyorsa bildirim tarihi o gün takvime girer.

Bundan sonrası§

Kapsam kararı için kimler kapsamda, plan tarafındaki karşılığı için izleme planı ve İMP, tahsisat hesabının mekaniği için tahsisat formülü, başvuru ve red süreçleri için itiraz ve başvuru yolları yazısına bakabilirsiniz.