Elektrik üretimi: santralin hesabı neden farklı işler

Pilot elektrik üretimi kuralları, yayımlanan Usul ve Esasların Madde 2, 10–14 hükümlerinde açıklanmıştır. Pilot 2026 ve 2027 emisyonlarını kapsar. 2027 ücretsiz tahsisat oranı kıyas yöntemine göre %100’dür. Elektrik kıyası 2023–2027 tesis verisinden hesaplanır; sayısal kıyaslar doğrulanmış raporların ardından Ulusal Tahsisat Planında ilan edilir. Geçmiş elektrik FSR’leri 30 Haziran 2027’ye, 2026 FSR’si 30 Nisan 2027’ye hazırlanır.

FSR doğrulaması için süre hazırlığı§

Doğal gaz çevrim santralinin kategori C emisyon raporu tabanı 13 adam-gün olsa da FSR kategori ilavesi 5 adam-gün kalır. Elektrik alt tesisi için 2023, 2024 ve 2025 raporları ayrı hesaba alınır. Resmî rehberin ayrıntılı analizi ve 2026 MRV–FSR süre hesabı, toplam ile saha sürelerini ve sözleşme hazırlığını açıklar.

Kapsama nasıl girersiniz§

EK-1'in ilk satırı, toplam anma ısıl gücü 20 MW ve üzeri tesislerde yakıtların yakılmasını kapsama alır; tehlikeli ve belediye atıklarının yakılması hariç. Bu eşiği aşan termik santraller bu satırdan geçer. Anma ısıl gücü tesis düzeyinde toplanır ve yakıt yakılan bütün teknik üniteler hesaba girer: kazan, türbin, yardımcı kazan ve diğerleri.

Hesap dışı bırakılan üniteler için EK-1'in cümlesi iki okumaya açık; ayrımı ve pratik sonucunu kimler kapsamda sayfasında açtık. Santral ölçeğinde bu ayrım çoğu zaman sonucu değiştirmez, çünkü ana üniteler tek başına 20 MW eşiğini aşar; küçük yardımcı üniteleri olan sınır durumlarda iki hesabı da yapın.

ETS yükümlülüğü ikinci eşikten doğar: kurulu kapasiteye göre ihtiyatlı hesaplanan yıllık emisyonu 50.000 ton CO₂e'yi aşan tesisler (Kategori B ve C) sisteme dahil. Kömür santrallerinde bu eşik onlarca kat aşılır; pratikte soru "kapsamda mıyım" değil, "hangi kategorideyim ve cezaların hangi diliminde duruyorum" sorusudur.

Bir nüans önemli: doğalgazın ve ham petrolün iletimi ve depolanması birinci uygulama dönemi sonuna kadar ETS dışında (Geçici Madde 6); ama elektrik üretimi böyle bir istisnaya sahip değildir. Pilot dönemin tesis kapsamı KPK/2026/1 ve Usul 2 ile belirlenmiştir; KPK’nın Usul 9’daki değişiklik yetkisi devam eder.

Pilot ücretsiz tahsisat ve santral bazlı kıyas§

Usul 7(1) ve 12(5), 2027 sistem yılı için ücretsiz tahsisat oranını kıyas yöntemine göre %100 olarak düzenler; KPK/2026/1 önceki karar dayanağıdır. Kıyas, santralin 2023–2027 yıllarının ağırlıklı ortalama emisyon yoğunluğuna göre santral bazında hesaplanır. Bu yaklaşım elektrik dışındaki dört pilot sektörün tüm tesislerin ağırlıklı genel ortalamasına dayanan yönteminden ayrılır.

Tesis 2023–2027 elektrik faaliyet seviyesini onaylı yöntemle ve atfedilen emisyonunu yıllar ayrı olarak uzlaştırır. Yeni tesiste mevcut yıllar kullanılır. Geçmiş 2023/2024/2025 FSR'leri 30 Haziran 2027'ye kadar ayrı doğrulanmış raporlarla sunulur.

Tek alt tesis, dört yakıt kategorisi§

Sektörel uygulamaYakıtlar ayrılır; elektrik alt tesisi bölünmez

Elektrik tek ürün alt tesisidir. Doğalgaz, ithal kömür, yerli kömür ve diğer kaynak kırılımları 2026’dan itibaren bilgi amaçlı raporlanır ve doğrulanır; bunlar için ayrı kıyas veya tahsisat hesabı kurulmaz (Usul 10(5)). Geçmiş 2023–2025 raporlarında aynı dört kırılımın zorunluluğu bu hükümden kendiliğinden çıkarılmaz.

Resmî Ek-1 elektrik grubunda 35.11.10.20.00 kombine ısı/enerji ve 35.11.10.30.00 bunun dışındaki konvansiyonel termal üretim yer alır. Kod seçimi üretim biçimine dayanır; yalnız ana sektör adına bakılarak yapılmaz.

Elektrik sektörü dışındaki pilot tesis için önce Usul 2’nin kapsam ve ana faaliyet koşulları, sonra 10 ve 13’ün elektrik alt tesisi hükümleri birlikte değerlendirilir. Tesis içi üretim otomatik pilot kapsamı yaratmaz. WHR’nin enerji kaydı korunur; yeni yanma emisyonu olmadığı bilgisi, genel bir elektrik alt tesisi muafiyeti değildir. Fiziksel atıf ve yöntem onaylı İMP ile gerekçelendirilir.

Yakıt miktarı, net kalorifik değer, üretim ve emisyon kayıtlarını ayrı tutun. Enerji payıyla elektrik paylaştırması kullanılıyorsa bu yöntem resmî dayanak ve İMP onayıyla gösterilir; teknik örnek tek başına zorunlu rapor yöntemi değildir.

Faaliyet seviyesi: elektrik üretimi§

Elektrik üretimini MWh cinsinden brüt üretim, üretim ünitelerinin kendi tüketimi, şebeke alış/satışları ve diğer tesis tüketimleriyle birlikte izleyin. Usul 11 ve Ek-1, brütten hangi tüketimlerin düşüleceğini gösteren ayrıntılı bir net elektrik formülü vermiyor. Tahsisat hesabında kullanılacak faaliyet seviyesi, geçerli resmî uygulama dayanağı ve onaylı İMP yöntemiyle belirlenir.

Brüt üretimden üretim faaliyetinin iç tüketimini düşen bir net hesap teknik yöntem olarak kullanılabilir; bu sayfa onu kesin Türkiye pilot hükmü olarak sunmaz. Ölçüm sınırı, tüketim türleri ve sayaçlar İMP’de açıkça gösterilmelidir. Kojenerasyonda ısı/elektrik emisyon paylaşımı da yalnız enerji içeriklerine otomatik bölünmez; uygulanan yöntemin dayanağı, veri ve çifte sayım kontrolü birlikte sunulur.

Şimdi ne yapmalı§

Geçmiş elektrik İMP’si ile FSR tarihi ayrıdır. Usul 13(2) uyarınca 2023, 2024 ve 2025 elektrik alt tesisi için bir veya birden fazla İMP hazırlanır; Madde 13(3), planların sunumunda Yönetmelik Geçici 3(1) süresine atıf yapar. İlk İMP için ilan edilen 27 Ocak 2027 uzatımını hazırlık planında dikkate alın. Duyuru geçmiş elektrik İMP’lerini ayrıca isimlendirmediği için tesisin plan kapsamını Başkanlıkla teyit edin. 30 Haziran 2027, geçmiş doğrulanmış FSR’lerin son tarihidir; İMP sunumunu o tarihe erteleme dayanağı değildir.

Sıralama, tarihi geçirilemeyecek olandan başlar.

İMP: 27 Ocak 2027. Pilot uygulama dönemi kapsamındaki işletmelerin ilk İMP sunum süresi, 13 Ekim 2026 tarihli ve 18814 sayılı Olur ile 27 Ocak 2027 tarihine kadar uzatıldı. Başkanlık bu kararı 14 Ekim 2026’da duyurdu. İMP, alt tesis yapısını ve veri izleme yöntemini tanımladığı için buradaki kurulum sonraki her belgeyi belirler.

Ölçüm altyapısı. Üretim, iç tüketim, dışarı verilen elektrik ve yakıt kırılımlarının kaynak kayıtlarını ayrı tutun. Faaliyet seviyesinin net/brüt hesabı ve veri kaynağı seçimi onaylı İMP’de gerekçelendirilmelidir; kaynak metinde tanımlanmayan bir çıkarım formülü veya sayaç/fatura önceliği resmî kural gibi uygulanmaz. Sayaç, kantar, analiz ve kalibrasyon kayıtları aynı sınır ve dönemle ilişkilendirilir. Ayrıntılar ölçüm güvencesinde.

Geçmiş veri dosyası. Kıyas değeri hangi yöntemle hesaplanırsa hesaplansın geçmiş üretim ve emisyon verisi işe yarar. 2023, 2024 ve 2025 için ayrı; 2026 ve 2027 için ayrıca aylık üretim, iç tüketim, yakıt ve emisyon verisini tek dosyada toplayın; kaynağını (sayaç, fatura, analiz raporu) yanına yazın.

Doğrulayıcı sözleşmesi. FSR ile emisyon raporu aynı doğrulama döneminde aynı kuruluş tarafından doğrulanacak. Doğrulayıcı kapasitesi kısıtlı bir piyasada bu, sözleşmeyi erken bağlamak demek.

Kapsam kuralları için kimler kapsamda, formülün bütünü için tahsisat: kıyas yöntemi, alt tesis yapısının plana işlenmesi için İMP sayfasına geçebilirsiniz.

Elektrik kıyası ve açık/fazla dengelemesi§

Pilot elektrik kıyasının veri dönemi 2023–2027'dir; 2027 dahildir. Beş yıllık geçmişi olmayan tesiste faaliyete geçtiği yıldan ilgili sistem yılına kadar mevcut yıllar kullanılır; eksik yıllar sıfırla tamamlanmaz (Usul 11(3–6)). Yakıt başlıkları tek elektrik alt tesisinin rapor kırılımlarıdır.

Başlangıç tahsisatı A₀=KD×FS, işaretli fark P=A₀−E olsun. Sektörde açıkların mutlak toplamı D ve fazlaların toplamı S ayrı hesaplanır. D≠S ise α=min(D,S)/max(D,S); taraflardan biri yoksa α=0 olur.

• D>S: yalnız açık veren grup E+P×α ile düzeltilir; fazla grubu A₀'da kalır.
• S>D: yalnız fazla veren grup aynı formülle düzeltilir; açık grubu A₀'da kalır.
• D=S: düzeltme yapılmaz. İkisi de sıfırsa bölme yapılmaz.

Örneğin başlangıç miktarları 900 ve 550, emisyonlar 1.000 ve 500 ise D=100, S=50 ve α=0,5'tir. Açık veren tesis 950, diğer tesis 550 alır; toplam 1.500, toplam emisyona eşittir. Bu sayılar eğitim örneğidir. Sektör havuzu ve resmî kıyas olmadan tek tesisin nihai tahsisatı kesinleştirilemez. Dayanak: Usul 12(1–2).

Elektrik · ayrı dengeleme örneği

Bu dört değer eğitim varsayımıdır. A₀ kıyas × onaylı yönteme göre faaliyet seviyesinden gelir; D ve S bütün sektörün açık/fazla toplamıdır. Resmî kıyas ve sektör verisi olmadan nihai tahsisat belirlenemez.

Başlangıç tahsisatı A₀ · tCO₂e

Doğrulanmış emisyon E · tCO₂e

Sektörün toplam açığı D · tCO₂e

Sektörün toplam fazlası S · tCO₂e

P=-100 · α=0,5

Varsayımsal sonuç · E + P × α950 tCO₂e

Pilot belgesi ve kaynak tarihi§

Pilot Usul ve Esaslar bütün madde ve ekleri birlikte açıklar. Özgün resmî PDF · Kütüphanedeki indirilebilir kopya. Belge 30 Eylül 2026 tarihli, 18626 sayılı Olur ile onaylandı ve Madde 20 uyarınca aynı gün yürürlüğe girdi. Başkanlığın duyurusu 1 Ekim 2026 tarihlidir; kaynak kontrolü de aynı gün yapıldı.