Alüminyum: elektroliz, anot ve ikincil ergitme

Pilot 2026 ve 2027 emisyonlarını kapsar. Bu sektörün pilot kapsamı ve alt tesis kuralları, yayımlanan Usul ve Esaslar Madde 2, 10–14 ve Ek-1’e dayanır. Onaylı izleme planına göre B/C kategorisi, faaliyet ve kapasite koşulları ile ana faaliyet istisnası birlikte kontrol edilir. 2027 ücretsiz tahsisat oranı kıyas yöntemine göre %100’dür; sayısal kıyaslar doğrulanmış raporların ardından Ulusal Tahsisat Planında ilan edilir.

Alüminyum tesisinde fiziksel akış ile hesap sınırı aynı olmayabilir. Ön pişmiş anot ayrı bir üretim hattında hazırlanıp elektrolizde tüketilir; birincil alüminyumun başlıca proses verisi elektrik ve anot tüketimiyle, doğrudan emisyonu ise CO₂ yanında anot etkisi olaylarından kaynaklanabilen PFC'lerle ilişkilidir. İkincil ergitme ise hurda/metal girdisi ve yakıt kullanımına dayanan başka bir rotadır.

FSR doğrulaması için süre hazırlığı§

Birincil alüminyum örneğindeki yardımcı kireç 6.2 kodu yalnız onaylı planda varsa ilave süreye girer. Örnek kodlar bütün alüminyum tesislerine otomatik uygulanmaz. Resmî rehberin ayrıntılı analizi ve 2026 MRV–FSR süre hesabı, toplam ile saha sürelerini ve sözleşme hazırlığını açıklar.

Kapsama nasıl girersiniz§

EK-1'de alüminyumu doğrudan ilgilendiren iki satır vardır. Birincisi birincil alüminyum veya alümina üretimi: bu satırda kapasite eşiği yok ve izlenecek sera gazları karbondioksit ile perflorokarbonlar olarak sayılır. İkincisi ikincil alüminyum üretimi: bu satır toplam anma ısıl gücü 20 MW ve üzeri yakma üniteleri kullanan tesisler için geçerli ve yalnızca karbondioksiti kapsar. Üçüncü bir satır, alaşım üretimi, rafinasyon ve dökümhane dökümü dahil demir dışı metallerin üretimi veya işlenmesini aynı 20 MW eşiğiyle kapsama alır; indirgeme maddesi olarak kullanılan yakıtlar da bu güç hesabına dahil.

Anma ısıl gücü tesis düzeyinde toplanır: kazan, brülör, ocak, fırın, kurutucu, motor ve yakma bacası dahil, yakıt yakan bütün teknik ünitelerin gücü toplama girer. EK-1'in hesap dışı bıraktığı üniteler için kullandığı cümle iki okumaya açık; ayrımı kimler kapsamda sayfasında açtık. Sınıra yakın tesiste iki hesabı da yapın. Aynı tesiste aynı kategoriye giren birden çok faaliyet yürütülüyorsa kapasiteleri toplanır.

EK-1 satırından geçmek izleme yükümlülüğünü başlatır; ETS yükümlülüğü ikinci bir eşikten doğar. Yönetmeliğin 4 üncü maddesi tesisleri kurulu kapasitesine göre ihtiyatlı hesaplanan yıllık emisyona göre ayırır: 50.000 ton CO₂e ve altı Kategori A, 50.000 ile 500.000 ton CO₂e arası Kategori B, 500.000 ton CO₂e üzeri Kategori C. Biyokütleden kaynaklanan CO₂ bu hesabın dışında, transfer edilen CO₂ içinde. Sistem 5 inci maddeye göre yalnızca Kategori B ve Kategori C tesisleri kapsar. Kategori A tesis ETS yükümlülüğü dışında kalır; EK-1 faaliyeti yürüten işletme sıfatıyla yıllık raporlama yükümlülüğü 29 uncu maddeden doğmaya devam eder.

Elektroliz hattı işleten tesislerde ihtiyatlı kapasite hesabı bu eşiklerin üzerine çıkar. Yalnızca ikincil ergitme yapan tesislerde kategori sorusu gerçekten açık kalır ve ancak kurulu kapasite üzerinden yapılan hesapla cevaplanır.

Bir hüküm ikincil ve yardımcı hatlar için belirleyici: EK-1'de listelenen herhangi bir faaliyeti yürüten işletmenin, EK-1'de listelenen diğer faaliyetleri de kapasite gözetilmeksizin kapsama girer (Madde 27/2). Elektroliz hattıyla kapsama giren bir işletmenin aynı sahadaki küçük ikincil ergitme fırını, kendi eşiğini aşmasa bile izlenir. Birincil ve ikincil hatları bir arada tutan tesislerde bu fıkra kapsam sorusunu tek başına kapatır.

Ürün ve ölçüm izi§

Ürün ve ölçüm izi

Aynı anda akan iki girdi

1. Ön pişmiş anotEk-1 ürün grubu
2. Alümina + elektrikgirdiler

İkisi elektrolizde birleşir

1. ElektrolizPFC ölçüm noktaları
2. Birincil alüminyumEk-1 ürün grubu
3. Döküm / işlemesınır kanıtı

İkincil alüminyum ayrı ergitme rotasıdır; pilot Ek-1’de ayrı ürün kıyas grubu yoktur.

Alt tesis kurgusu: sınır nerede kapanır§

Ücretsiz tahsisat hesabı tesisi tek parça olarak görmez. EK-4, her alt tesis için sistem sınırlarının, hangi teknik birimlerin dahil edildiğinin ve hangi girdi malzemesiyle hangi çıktının hangi alt tesise atfedildiğinin planda tanımlanmasını ister. Alüminyumda resmî ürün grupları ön pişirilmiş anot ve birincil alüminyumdur. İkincil ergitme için uygun emisyon atfı İMP’de ayrıca değerlendirilir; bir ürün kıyas satırı varmış gibi işlem yapılmaz.

Ürün kıyas sınırına girmeyen akışlar resmî altı tür sırasıyla değerlendirilir; bölgesel ve tesis içi ısıtma koşulları ayrıca kontrol edilir. Alüminyumda bu üç başlık şuralarda devreye girer:

• Isı alt tesisi. Ölçülebilir ısının üretimi, tüketimi, ithalatı ve ihracatı. EK-5 bu dengeyi tesis genelinde ayrı bir yıllık veri grubu olarak istemektedir; anot pişirme ve ergitme fırınlarının atık ısısı ile dışarıdan alınan buhar buraya girer.
• Yakıt alt tesisi. Ürün sınırının dışında kalan ve ölçülemeyen ısı üreten yakıt tüketimi. Döküm sonrası ısıl işlem, homojenizasyon ve tav fırınları bu başlığa düşebilir; hangi ünitenin nereye yazıldığının gerekçesi teknik birim listesiyle verilir.
• Üretim süreci alt tesisi. Pilot Usul 10(6)’da sayılan faaliyetlerin yanma ve proses emisyonları bu türde raporlanır. Ürün kapsamındaki akışlar ve ortak üniteler, resmî öncelik ve çifte sayım yasağıyla birlikte değerlendirilir; yalnız kimyasal reaksiyon emisyonlarıyla sınırlandırılmaz.

Sınır iki noktada kapanır. Elektroliz tarafında hücre serisi, hücre besleme ve metal çekme birincil alüminyum sınırındadır; anot pişirme ayrı bir ürün sınırında duruyorsa anodun elektrolize transferi ölçülen bir akıştır ve iki alt tesise birden tam miktarla yazılmaz. Döküm tarafında sınırın nerede bittiği tesisin rotasına göre değişir: külçe veya sıvı alaşım çıkışı ürün sınırının ucu sayılıyorsa sonraki hadde, ekstrüzyon ve kaplama işlemleri dışarıda kalır. Bu kararın kanıtı teknik birim listesi ve akış diyagramıdır.

Kontrol noktası her kurguda aynı: alt tesislere atfedilen emisyonların toplamı tesisin toplam emisyonuna eşit olmalı. EK-5 bunu, her alt tesise atfedilebilecek emisyon miktarını tanımlayan bir emisyon dengesi hesabı olarak ister.

Ön pişmiş anot§

Resmî Pilot Usul Ek-1, 99.99.99.99.01 koduyla ön pişirilmiş anodu ürün grubu olarak listeler. Kodun istatistikî TÜİK sınıflamasındaki karşılığı ile resmî ETS eşleştirmesi ayrı konulardır; kod yalnız çalışma dosyasının yardımcısı değildir.

Hammadde, anot pişirme yakıtı, geri dönen parçalar, ürün miktarı ve elektrolize transfer aynı kütle dengesinde izlenir. Ayrıntılı ürün sınırı için resmî Ek-1 açıklaması esas alınır; eski v10 teknik tarifi tek başına bağlayıcı kapsam oluşturmaz.

Birincil alüminyum§

Resmî Pilot Usul Ek-1, birincil alüminyum grubunda işlenmemiş alaşımsız alüminyum için 24.42.11.30.00 kodunu listeler. Kodun yanında sınır kanıtı gerekir:

• elektroliz hücreleri ve dahil edilen yardımcı üniteler,
• metal çıkışı ve stok/devir düzeltmeleri,
• anot tüketimi ve karbon dengesi,
• hücre bazlı elektrik tüketimi,
• anot etkisi sıklığı/süresi ile CF₄ ve C₂F₆ hesap veya ölçüm verileri.

PFC emisyonu ürün miktarından türetilen basit bir sabit gibi ele alınmamalı; onaylı izleme yöntemi, hücre işletme verisi ve kullanılan emisyon faktörleri izlenebilir olmalıdır.

İkincil alüminyum§

Eski v10 çalışma dosyasındaki 24.42.11.54.00 ikincil alüminyum adayı resmî pilot Ek-1’de ayrı ürün grubu değildir. Faaliyet kapsamı ile ürün kıyası ayrıdır. Usul 10(6)’nın demir dışı metallerin üretimi/işlenmesine ilişkin özel yanma ve proses atfı, ürün önceliği ve gerçek proses sınırı birlikte değerlendirilir. İki serbest alternatif hesap yolu varmış gibi seçim yapılmaz; tereddüt İMP incelemesinde Başkanlığa sunulur.

Ergitme fırını yakıtı, tuz/akı kullanımı, metal verimi, cüruf/dross ve ürün tonajı aynı sınırda mutabık olmalıdır. Birincil üretim hattıyla ortak döküm veya yardımcı tesis varsa elektrik ve yakıt iki ürüne tam miktarla yazılmaz.

Faaliyet seviyesi: ne sayılır, nasıl ölçülür§

EK-5, ürün kıyas alt tesisleri için yıllık faaliyet verisi olarak faaliyet kapsamında belirtilen ürünün yıllık üretim verilerini ister. Alüminyumda bu, ton cinsinden ürün çıkışıdır: ön pişmiş anot için pişirilmiş anot tonajı, birincil alüminyum için elektrolizden çekilen metaldir. İkincil ergitme tonajı üretim kanıtı olarak izlenir; kendiliğinden ayrı ürün kıyası faaliyet seviyesi sayılmaz.

Ölçüm zinciri tartıma dayanır: pota tartımı, külçe kantarı, stok sayımı ve sevkiyat kayıtları. EK-5 aynı bölümde alt tesis sınırları içinde üretilen ürünlerin PRODCOM kodlarıyla listelenmesini, ürün kıyas alt tesisleri kapsamındaki ara ürünlerin ihracat veya ithalat miktarını ve transfer edilen CO₂ miktarını da ister. Ara ürün kalemi alüminyumda doğrudan anot transferine karşılık gelir.

Tekrar eden tuzaklar:

Stok ve devir düzeltmesi. Üretim ile sevkiyat aynı yıl içinde eşitlenmez. Faaliyet seviyesi üretilen miktarı esas alır; satılan miktar başka bir sayıdır. Ambar, silo ve pota stoklarının dönem başı ve dönem sonu sayımı olmadan ikisi ayrışmaz.

Ortak ünitelerin çifte sayımı. Döküm hattı, buhar, basınçlı hava ve elektrik birincil ve ikincil hatlarca ortak kullanılıyorsa tüketim iki alt tesise birden tam miktarla yazılamaz. EK-4, birden fazla alt tesise hizmet veren tesis kısımlarının ve bunların emisyonlarının ilgili alt tesislerle ilişkilendirme yönteminin planda açıklanmasını ister.

PFC'nin üretim miktarından türetilmesi. Perflorokarbonlar EK-1'de birincil alüminyum satırının izlenecek sera gazları arasında sayılır. Anot etkisi sıklığı ve süresi hücre işletme verisinden gelir; ürün tonajına bağlanan sabit bir katsayı bu veriyi karşılamaz.

Kontrol listesi§

1. Ürün kararını PRODCOM kodu ile başlatın, teknik tanımla tamamlayın.
2. Elektroliz, anot pişirme ve ikincil ergitmeyi ayrı kütle-enerji dengelerinde gösterin.
3. Ortak döküm, buhar, basınçlı hava ve elektrik noktalarını ölçün veya gerekçeli paylaştırın.
4. PFC olay kaydı ile yıllık emisyon hesabını hücre verisine kadar izlenebilir tutun.
5. Ürün gruplarını yayımlanmış resmî Ek-1’e bağlayın; sayısal kıyas ve UTP ilanı geldiğinde hesabı ve İMP sınırını yeniden kontrol edin.

Şimdi ne yapmalı§

Uzun üretim hattı duruşları. Tesisteki üretim türüne göre elektroliz hattı veya ikincil ergitme ünitelerinin bir hafta veya daha uzun süreli planlı bakım ve arıza duruşlarını kaydedin. Şirket ETS piyasa katılımcısıysa, bu olaylar Dâhilî Bilgi Platformunda açıklama gereği, dâhilî bilgi koşulları ve açıklama süreleri yönünden ayrıca değerlendirilir (14967 sayılı karar 3–4; Ek 15). Bir haftalık ölçüt bildirim için bekleme süresi değildir. Kapsam ve akım şeması.

Elektrik alt tesisiniz varsa geçmiş üç yıl da hazırlanır. Pilot kapsamındaki bu tesisler 2023, 2024 ve 2025 elektrik alt tesisi için bir veya birden fazla İMP ve her yıl ayrı doğrulanmış FSR hazırlar (Usul 13(2), 13(10)). Geçmiş FSR’ler 30 Haziran 2027 tarihine kadar sunulur; 2026 bütün alt tesis FSR’si 30 Nisan 2027, 2027 FSR’si 30 Nisan 2028 tarihlidir. Geçmiş elektrik İMP’sini FSR tarihine ertelemeyin: Usul 13(3), Yönetmelik Geçici 3(1) süresine atıf yapar. İlk İMP için ilan edilen 27 Ocak 2027 uzatımını hazırlıkta dikkate alın; duyuru geçmiş elektrik İMP’lerini ayrıca isimlendirmediğinden plan kapsamını Başkanlıkla teyit edin.

İMP: 27 Ocak 2027. Pilot uygulama dönemi kapsamındaki işletmelerin ilk İMP sunum süresi, 13 Ekim 2026 tarihli ve 18814 sayılı Olur ile 27 Ocak 2027 tarihine kadar uzatıldı. Başkanlık bu kararı 14 Ekim 2026’da duyurdu. Resmî ürün grupları, alt tesis sınırları ve ortak ünite paylaştırması bu belgede kesinleşir ve sonraki her rapor buradaki kurguyu izler.

Ölçüm altyapısı. Hücre bazlı elektrik tüketimi, anot tüketimi, pota ve külçe tartımı ile anot etkisi kayıtları aynı zaman ekseninde tutulmalı. EK-4, ölçüm noktalarının ve ölçüm cihazlarının plandaki diyagramda gösterilmesini, cihazların nasıl kurulup bakımlarının yapıldığının ve ilgili analitik prosedürleri uygulayan laboratuvarların açıklanmasını ister.

Laboratuvar. Hesaplama faktörlerinin belirlenmesine yönelik analizler ilgili standartlara göre akredite laboratuvarlarda yapılır (Madde 32). Akredite laboratuvar kullanmanın teknik olarak elverişli olmadığı ve kullanılacak laboratuvarın TS EN ISO/IEC 17025 standardına eşdeğer gereksinimleri karşıladığı belgelenirse o laboratuvar da kullanılabilir.

Değişiklik bildirimi. EK-1 faaliyetlerine ve sera gazı emisyon izleme planına etki edebilecek bir değişiklik en geç 30 gün içinde Başkanlığa bildirilir; Başkanlık bu değişikliğe istinaden izleme planının veya emisyon raporunun yenilenmesini talep edebilir (Madde 34/4). Yeni hücre serisi, fırın dönüşümü ve kapasite değişikliği bu kapsamda.

Kayıt saklama. İşletmeler ilgili bütün verilerini ve bilgi kayıtlarını en az 10 yıl saklar (Madde 37). Anot etkisi kayıtları ve hücre işletme verisi bu sürenin sonuna kadar geri çağrılabilir olmalı.

Kapsam kurallarının bütünü için kimler kapsamda, sınır mantığı için alt tesisler, plan yapısı için İMP sayfasına geçebilirsiniz.

Alümina için kapsam ve alt tesis ayrı değerlendirilir§

Alümina üretimi Usul 2(1)(e)’de pilot faaliyet olarak sayılır. B/C kategorisi ve ana faaliyet koşulu birlikte kontrol edilir. Ek-1’de ayrı bir alümina ürün kıyas satırı bulunmaması, faaliyeti kapsam dışına çıkarmaz.

Alümina için alt tesis kararı, Madde 10’un ürün önceliği ve 10(6)’daki demir dışı metal faaliyetlerine ilişkin özel emisyon atfıyla birlikte ele alınmalıdır. Proses, yanma ve ortak ısı akışları İMP’de ayrı gösterilir. Bu metin, her alümina tesisine koşulsuz aynı alt tesis atfını veya işletmenin iki hesap arasında serbest seçim yapabileceğini doğrulamamaktadır. Tesise özgü yöntem gerekçesi, resmî uygulama açıklaması ve İMP onay süreciyle netleştirilir.

Pilot sektör ürün listesiyle eşleştirme§

Demir-çelikte resmî ürün grupları kok, sinterlenmiş cevher, sıvı metal, EAO karbon çeliği, EAO yüksek alaşımlı çelik ve demir dökümdür. Alüminyumda birincil alüminyum ve ön pişirilmiş anot, gübrede amonyak ve nitrik asit ayrı ürün gruplarıdır. Kod ve ürün açıklamaları Ek-1'den alınır; başlıktan yeni sınıf türetilmez.

İkincil alüminyumun faaliyet kapsamında olması ayrı ürün kıyas satırı bulunduğu anlamına gelmez. Kapsamdaki bir tesisin Madde 10(6)'da sayılan yan faaliyetlerine, örneğin H₂/sentez gazına ait yanma ve proses emisyonları koşula uygun üretim sürecine atfedilir. Bu hüküm bütün H₂ veya diğer yan faaliyet tesislerini otomatik pilota dahil etmez. Fiziksel sınırlar ve ortak enerji atfı İMP'de ayrı kanıtlanır.

Pilot belgesi ve kaynak tarihi§

Pilot Usul ve Esaslar bütün madde ve ekleri birlikte açıklar. Özgün resmî PDF · Kütüphanedeki indirilebilir kopya. Belge 30 Eylül 2026 tarihli, 18626 sayılı Olur ile onaylandı ve Madde 20 uyarınca aynı gün yürürlüğe girdi. Başkanlığın duyurusu 1 Ekim 2026 tarihlidir; kaynak kontrolü de aynı gün yapıldı.