FSR doğrulamasına hazırlık: süre hesabı, belgeler ve ölçüm cihazları

İklim Değişikliği Başkanlığının MRV uygulamasında yayımlanan TR ETS Pilot Uygulama Dönemi Faaliyet Seviyesi Raporu (FSR) Doğrulamaları İçin Adam-Gün Hesabı Rehberi, doğrulama sözleşmesindeki süre hesabını sektör örnekleriyle açıklıyor. Belgenin üzerinde 5 Ekim 2026 yayım tarihi ve r00 revizyonu bulunuyor. 21 sayfalık özgün kopyayı 8 Ekim 2026’da kütüphanemize ekledik.

Rehberin açıklamaları özellikle üç kararı etkiler: 2026 emisyon raporuna ne kadar FSR süresi ekleneceği, bunun ne kadarının sahada geçirileceği ve elektrik alt tesisi varsa üç geçmiş raporun sözleşmeye nasıl alınacağı. Tesisin bu süre içinde doğrulanabilir bir dosya sunması gerekir. Bu nedenle aşağıda hesap yöntemiyle birlikte üretim kayıtlarını, enerji akışlarını ve ölçüm cihazlarına ait hazırlığı da ele alıyoruz.

Özgün PDF’yi açın, kütüphane kaydını inceleyin veya 2026 MRV ve FSR süre hesabını kullanın. PDF kurumun özgün metnidir; yazı ve hesap aracı Resisco Mühendislik’in kaynaklara dayalı çalışmasıdır.

Rehber hangi konuda açıklık sağlıyor?§

Rehber, Pilot Usul ve Esasların 13 ve 14 üncü maddeleri ile Ek-3 tablolarını, Sera Gazı Emisyon Raporlarının Doğrulanması ve Doğrulayıcı Kuruluşların Akreditasyonu Tebliğinin süre tablosuyla birlikte kullanır. Hesabın bileşenlerini ayırır ve 12 sektör örneği üzerinden gösterir. Yeni bir ücret tutarı belirlemez. Ölçüm cihazlarının kalite güvencesi ve FSR kanıtları için dayanaklar Usul ve Esaslar Madde 15 ve Ek-2 hükümleridir.

Tesisin önce pilot kapsamını ve onaylı plandaki kategorisini belirlemesi gerekir. Faaliyet kodları Tebliğin Ek-1’indeki akreditasyon faaliyet gruplarıdır. PRODCOM ürün kodları ve alt tesis sayısı başka bilgilerdir. Bunları birbirinin yerine kullanmak süre hesabını bozabilir. (Rehber s.1–2 ve 21.)

MRV ve FSR doğrulaması arasında ne değişir?§

Emisyon raporu, tesisin raporlama dönemindeki sera gazı emisyonlarını onaylı izleme planına göre gösterir. FSR ise faaliyet seviyelerini, atfedilen emisyonları ve ilgili enerji/malzeme akışlarını alt tesis bazında ele alır. FSR’nin doğrulanması için onaylı İzleme Metodolojisi Planı gerekir. Aynı tesisin verileri iki raporda yer alsa da sınırlar, kontrol soruları ve doğrulama görüşleri ayrı değerlendirilir.

FSR’de doğrulayıcı, birincil kaynak kayıtlarından yıllık rapora uzanan veri akışını izler. Alt tesis bazında örnekleme yapar; toplu verileri üretim, ölçüm ve diğer birincil kayıtlarla karşılaştırır. Onaylı İMP’nin yöntemlerinin fiilen uygulanmasını kontrol eder. Tesis, iç kontrolden ve yetkili onaydan geçmiş nihai FSR’yi doğrulayıcıya sunar. Akredite olmayan laboratuvar kullanımı varsa doğrulayıcı Bakanlığın belirlediği şartlara uygunluğu ayrıca kontrol eder; bütün laboratuvarlar için genel bir muafiyet varsayılamaz. (Usul ve Esaslar 14(4), Ek-2 C.1–2, D, E, F.1–5 ve F.11.)

Yüzde 5, cihaz hatası için genel tolerans değildir§

FSR önemlilik seviyesi; toplam emisyon, net üretilen ve alınan ölçülebilir ısı ve ürün kıyasına tabi her alt tesisin faaliyet seviyesi için Ek-2 F.8’de tanımlanır. Bu oran rapordaki hatalı bildirimlerin değerlendirilmesiyle ilgilidir. Sayacın belirsizliği, kalibrasyon sonucu ve yöntemin gerektirdiği ölçüm güvencesi ayrı değerlendirilir. "Cihaz %5 sapabilir" şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.

Emisyon raporundaki kategoriye bağlı %5/%2 oranları da FSR’ye aynen taşınamaz. Doğrulayıcı, önemlilik seviyesinin altında kalan bulguları da nitelikleriyle birlikte değerlendirir. (Tebliğ Madde 21; Usul ve Esaslar Ek-2 F.8; belirsizlik ve doğrulama açıklamaları.)

Asgari adam-gün hesabı nasıl kurulur?§

2026 paketi için rehber beş kalemi ayırır:

1. 2026 emisyon raporu: Tebliğ Ek-3 sütun (1) süresi.
2. Stratejik analiz saha ziyareti: Tebliğ Ek-3 sütun (3). Pilot Usul ve Esaslar 14(6) gereği saha ziyareti yapılır.
3. 2026 FSR ilavesi: Usul ve Esaslar Ek-3 Tablo 1 kategori süresi + Tablo 2’deki ilgili faaliyet kodlarının süreleri.
4. FSR ilavesinin sahada geçirilecek bölümü: Tablo 3; bu bölüm FSR ilavesinin içindedir.
5. Elektrik alt tesisi varsa 2023–2025: Her yıl için ayrı elektrik FSR’si ve kategori süresi.

Kategori B için emisyon raporu tabanı 9, kategori C için 18 adam-gündür. Kategori C doğal gaz çevrim santrali satırı 13 adam-gündür; bu satırı kullanan tesis FSR’de kategori C olarak kalır ve 5 adam-gün kategori ilavesi alır. Kategori B FSR tabanı 4 adam-gündür. Kok, sinter ve çelik alt faaliyetlerinin tamamını birlikte kapsayan grup 3 satırında emisyon raporu süresi 22, stratejik analiz 2 adam-gündür. Yalnız çelik üretiminin bulunması bu özel satırı kullanmaya yetmez. (Rehber s.2 ve ilgili sektör örnekleri.)

Faaliyet ilavesinde yalnız onaylı izleme planında tanımlı kodlar sayılır. Örneğin klinker 6.1 için 3, demir içeren metallerin üretimi veya işlenmesi 4.1 için 1 adam-gün eklenir. Kireç 6.2 veya hidrojen/sentez gazı 8.4 yardımcı faaliyetleri planda varsa hesaba katılır. Kodlar birer kez sayılır; ürün veya alt tesis sayısıyla çarpılmaz. Yanma 1a/1b satırlarının faaliyet ilavesi 0 kabul edilir. (Rehber s.2 ve 21.)

Saha süresi toplama bir kez daha eklenmez§

Tablo 3’te FSR ilavesi 4–6 adam-gün ise 2, 7–9 ise 3, 13–14 ise 6 adam-gün sahada geçirilir. Bu süre FSR toplamının içindedir. Emisyon raporunun asgari saha süresi de kendi doğrulama süresinin içindedir. İkisini tekrar genel toplama eklemek çifte sayım yaratır.

Rehberin genel toplam tabloları stratejik analiz süresini ayrıca içerir. Usul ve Esaslar 14(5)’teki emisyon raporu + FSR toplamıyla karşılaştırırken bu fark dikkate alınmalıdır. Aracımız bu nedenle stratejik analiz hariç toplamı, stratejik analiz dahil genel toplamı ve stratejik analiz hariç asgari saha süresini ayrı gösterir. Stratejik analiz saha ziyareti de ayrı satırdadır.

Açık aralık: 10, 11 ve 12 adam-gün FSR ilavesi için ne Usul ve Esaslar Ek-3 Tablo 3’te ne r00 rehberindeki karşılık tabloda saha satırı vardır. 14’ün üzeri için de bu tablolarda satır bulunmaz. Aracımız toplamı hesaplayabilir; eksik saha satırı için sayı üretmez. Başkanlık açıklaması beklenir. (Rehber s.2; Usul ve Esaslar Ek-3.)

Elektrik alt tesisi geçmiş raporları neden önemli?§

Elektrik alt tesisi bulunan tesis, 2023, 2024 ve 2025 için üç ayrı elektrik FSR’sini doğrulatır. Rehber, bu raporların elektrik alt tesisiyle sınırlı olmasına dayanarak her yıl yalnız kategori süresini uygular; faaliyet kodu ilavesi uygulanmaz. Kategori B’de üç yıl toplamı 12, C’de 15 adam-gündür. Her yılın asgari saha bölümü 2 adam-gündür. (Usul ve Esaslar 13(10–11); rehber s.1 ve 21.)

Geçmiş yılların saha ziyaretleri, adam-günler eklenerek 2026 ziyaretiyle birleştirilebilir. Tek ziyaret takvimi hazırlanması üç raporu tek rapora dönüştürmez. Her yılın veri sınırı ve doğrulama raporu korunur. Geçmiş elektrik FSR’leri için 30 Haziran 2027, 2026 FSR’si için 30 Nisan 2027 tarihleri ayrı takip edilir. Pilot takvim rapor yılı ile işlem yılını birlikte açıklar.

Elektrik alt tesisi konusu sözleşmeden önce netleştirilmelidir. Rehber, sonradan tespit edilirse ilave adam-günleri sözleşmeye ekleyecek hüküm konulmasını belirtir. Sadece elektrik tüketen bir tesiste elektrik alt tesisi var sayılmaz; onaylı İMP ve alt tesis sınırı incelenir. (Rehber s.21; Usul ve Esaslar 14(9); Tebliğ Madde 45 ve 52.)

Sektör örnekleri toplamı nasıl değiştirir?§

Aşağıdaki süreler rehberin örnek girdileri içindir. Her tesisin aynı faaliyet kodlarına sahip olduğu varsayılmaz. Genel toplam stratejik analizi içerir; saha sütunu stratejik analizi hariç tutar.

Birincil alüminyum örneğindeki 6.2 kodu, örneğin onaylı planında bulunan kireç faaliyetidir. Bütün alüminyum tesislerine otomatik eklenmez. Entegre demir-çelik örneğinde 8.4’ün bulunması bir adam-gün fark yaratır. Bu ayrıntılar sözleşme kapsamıyla birlikte kontrol edilmelidir. (Rehber s.3–20; özet tablo s.20.)

Tesis hangi belgeleri hazırlamalı?§

Aşağıdaki dosya düzeni, Usul ve Esasların doğrulama hükümlerini sahada izlenebilir kayıtlara dönüştüren hazırlık önerimizdir. Kurumun yayımladığı yeni bir başvuru formu veya her tesis için aynı ek belge listesi olarak kullanılmamalıdır. Doğrulayıcı, tesisin süreç ve risklerine göre daha ayrıntılı kanıt isteyebilir.

Belge adları tek başına yeterli değildir. Örneğin yıllık üretim toplamı, hangi kayıtların toplandığı ve stok düzeltmesinin neden yapıldığıyla izlenebilmelidir. Enerji dengesi açığı varsa nedeni ve veri boşluğu yöntemi belgelenmelidir. Veri akışı, alt tesisler ve tesis enerji dengesi aracı bu hazırlığı destekler. Hesap araçlarından alınan çıktı, kaynak ölçüm kaydı veya onaylı yöntem yerine kullanılamaz. (Usul ve Esaslar Ek-2 C–F.)

Ölçüm cihazlarında hangi hazırlık gerekir?§

Madde 15, ölçüm ekipmanlarının kalite güvencesi için uluslararası ölçüm standartlarına uygun düzenli kalibrasyon, ayarlama ve tetkik işlemlerini öngörür. Kalibre edilemeyen sistem bileşenleri için prosedürlerle belirlenmiş alternatif kontrol faaliyetleri uygulanabilir. Ekipmanın mümkün olan en yüksek performansı sağlaması ve sağlayamıyorsa düzeltici önlem alınması gerekir.

Tesisin cihaz dosyası, raporlanan büyüklük ile ekipmanın ilişkisini gösterebilmelidir. Pratikte cihaz kimliği, seri numarası, ölçüm noktası, büyüklük/birim, çalışma aralığı ve kullanılan kayıt sistemi aynı envanterde tutulabilir. Kalibrasyon ve kontrol kayıtları, ilgili cihaz ve raporlama dönemine bağlanmalıdır. Bakım, arıza, değişim veya ölçüm kesintisi varsa etkilediği dönem ve hesapta kullanılan işlem açıklanmalıdır. Bu envanter alanları, kanıtı izlenebilir kılmaya yönelik hazırlık önerimizdir.

Her tesisin yeni bir sayaç satın alması veya bütün cihazları aynı yıllık periyotta kalibre etmesi gerektiği bu rehberden çıkarılamaz. İlgili ölçüm yöntemi, onaylı İMP, cihazın kullanım koşulları ve geçerli standartlar birlikte incelenir. Kalibrasyonun yapılamaması kayıt tutulmasını ortadan kaldırmaz; alternatif prosedürün neyi, nasıl ve ne zaman kontrol ettiği gösterilmelidir. (Usul ve Esaslar Madde 15; Ek-2 D.1, F.4.)

Ölçülebilir ısı için debi, sıcaklık, basınç veya doğrudan enerji sayacı verilerinin hangi sınırda kullanıldığı açıklanmalıdır. Kütle ve enerji birimleri ile zaman dönemleri tutarlı tutulmalıdır. Ölçüm güvencesi ve entalpi/net ısı aracı üzerinden yöntem ayrıntıları incelenebilir. FSR önemlilik oranı, bu ölçüm dosyasındaki belirsizlik değerlendirmesini kaldırmaz.

Sözleşme ve saha planını nasıl hazırlamalı?§

Tesis, teklif öncesinde kategori ve onaylı faaliyet kodları ile elektrik alt tesisi durumunu doğrulayıcıya sunmalıdır. Süre dökümünde emisyon raporu, 2026 FSR’si, stratejik analiz ve varsa üç geçmiş elektrik FSR’si ayrı görünmelidir. Asgari saha sürelerinin toplam süre içindeki yeri açık olmalıdır. Rehber, FSR ilave sürelerinin ve doğrulama hükümlerinin Tebliğ Madde 45 kapsamındaki sözleşmeye eklenmesini; ücrette Madde 52’nin dikkate alınmasını belirtir. Tek başına adam-gün toplamından güncel ücret hesaplanamaz.

Saha planı, yalnız toplam günü yazmakla tamamlanmaz. Üretim, enerji, çevre ve ölçüm ekiplerinin hangi kayıtları sağlayacağı; yerinde görülecek ölçüm noktaları; üç geçmiş yılın kanıtlarının erişilebilirliği belirlenmelidir. Adam-gün, takvim gününe doğrudan çevrilemez. Ekip sayısı, yetkinlik, iş bölümü ve doğrulayıcının planı ayrıca değerlendirilir.

Hesap aracından indirilen HTML dökümü, seçilen girdileri ve kaynak tablosunu birlikte saklar. Kapsam teyit edilmeden sonuç vermez; tabloda karşılığı bulunmayan saha süresini boş bırakır. Tesis, bu dökümü doğrulayıcı kuruluşla kapsamı görüşmek için kullanabilir.