Gerçek emisyonu izleme, hesaplama ve doğrulatma kararını malı üreten üçüncü ülke işletmecisi verir. İşletmeci doğrulanmış gerçek veri sağlamazsa beyan sahibi varsayılan değer kullanmak zorundadır. İşletmeci uygun CBAM kapsamına akredite bir doğrulayıcıyla çalışır. Q&A, doğrulayıcıların Registry’ye kaydını ve Komisyonun düzenli liste yayımını öngörür; güncel akreditasyon ulusal akreditasyon kuruluşunun yayımladığı kayıttan kontrol edilmelidir. 2027’de işletmeci Registry’ye kaydolmak zorunda değildir: bilgiyi sistem dışında beyan sahibine aktarabilir; beyan sahibi bunu Registry’ye yüklemelidir. Q&A’ya göre yıllık beyan modülü 2027’de açılacaktır.
CBAM yükümlülüğü doğuran 2026 ithalatlarının sertifikaları 1 Şubat 2027'den itibaren ve 30 Eylül 2027'den önce alınır; fiyatı ise satın alma günü değil, malın 2026'da ithal edildiği çeyrek belirler. Örneğin Mart 2026 ithalatı için 2026 birinci çeyrek fiyatı kullanılır; ithalatçı daha ucuz başka bir çeyreği seçemez. Toplam maliyet için fiyatın yanında emisyon, ücretsiz tahsisat düzeltmesi ve uygulanabilir indirimler de hesaplanır.
Hazır artırılmış sütunlar kaldırıldı; ilave sürüyor
Q&A’dan ayrı bir düzenleme olan 2026/1740, ilave dahil hazır sütunları kaldırdı; ilave kaldırılmadı. Nihai değer Registry’de ilgili Ek-I toplam emisyon değerinden hesaplanır. İlave 2026’da %10, 2027’de %20, 2028’den itibaren %30; gübrede %1’dir. Yöntem seçimi ve öncülün ülke/ürün satırı için Soru 4.25’in ayrıntısını okuyun.
Aynı tesiste aynı ürünü üretirken AB’ye satılacak partiler için ayrı, diğer pazarlara gidecek partiler için ayrı emisyon hesabı kurulamaz. Hesap, müşteriye veya satış yönüne göre değil, tanımlı üretim sürecinin ve fonksiyonel birimin bütün üretimine dayanır. Böylece yalnız daha düşük emisyonlu partilerin AB ihracatına atanması önlenir.
2026 ithalatında raporlama dönemi, mal daha önce üretilmiş olsa bile 2026’dır; 2026’ya ait uygun doğrulanmış gerçek veri yoksa varsayılan değer kullanılır. Diğer ithalat yıllarında dönem varsayım olarak ithalat yılıdır; gerçek üretim zamanı yeterli kanıtla belirlenirse üretim dönemi esas alınır (2025/2547 Madde 7(1)). Q&A s.47’deki iki yılı seçim gibi anlatan örnek, bağlayıcı hükümdeki "esas alınır" kuralını değiştirmez. İthal elektrik için dönem her durumda ithalat yılıdır (Madde 7(2)).
İlk doğrulamada fiziksel ziyaret esastır; ciddi, olağanüstü ve öngörülemeyen engellerde 2025/2546 Madde 4’ün koşullu sanal ziyaret yolu ayrıdır. 2025/2546 Madde 3’teki genel kuralda sanal ziyaret için bir önceki raporlama döneminde, ziyaretten tamamen feragat için önceki iki raporlama döneminin her birinde fiziksel ziyaret gerekir. Komisyonun doğrulama rehberi s.60–61, fiziksel–sanal–fiziksel veya fiziksel–fiziksel–feragat–fiziksel örneklerini verir; bu iki kolaylık üst üste birleştirilemez. Ayrıca izleme ve raporlama sisteminin niteliği, karmaşıklığı ve risklerin fiziksel ziyaret gerektirmemesi; tesisi ve kontrol sistemini yeterince tanıma; bütün kanıtı uzaktan değerlendirebilme, riskleri kabul edilebilir düzeye indirerek makul güvence elde etme ve önemli değişiklik bulunmaması şartları birlikte aranır. Sıfır emisyonlu elektrik tesisleri için 2025/2546 Madde 3(2)’de ayrı feragat vardır: son beş dönemde en az bir fiziksel ziyaret ve diğer özel şartlar gerekir. Biyokütle kullanan, karbon yakalayan veya sera gazı transfer eden tesisler bu özel istisnayı sağlayamaz.
Ürün, yöntem ve gümrük birlikte değerlendirilmeli.
SORU 4.30 / SAYFA 38
Eşik kütlesi ile emisyon sınırı farklı olabilir
Metal ile kapsam dışı başka malzemeden oluşan ürün, CBAM kapsamındaki CN koduyla ithal ediliyorsa ithalatçının takvim yılı başına 50 ton eşiği hesabına gümrük beyannamesindeki toplam net kütle girer; yalnız metal ağırlığına bakılmaz. Bu montaj örneğinin gerçek veri hesabında gömülü emisyon, metal öncülün gömülü emisyonundan oluşur; öncül için gerçek veya varsayılan değer kullanılabilir. Nihai ürün varsayılan yolla beyan ediliyorsa 2025/2621 Ek-I’deki ilgili nihai ürün değeri uygulanır. Gerçek ve varsayılan yolun genel seçimi Soru 4.25’te açıklanır.
SORU 4.32 / SAYFA 40
Negatif sonuç başka ürünün borcunu azaltmaz
Bir mal için ücretsiz tahsisat ve uygun karbon bedeli düzeltmelerinden sonra sonuç negatif çıkarsa, o malın CBAM yükümlülüğü sıfır alınır. Negatif tutar bir alacak veya satılabilir kredi oluşturmaz. Aynı ithalatçının başka bir ürününde yükümlülük varsa, ilk üründeki negatif sonuç bu ikinci ürünün borcundan düşülemez.
SORU 3.9 / SAYFA 25
AB kıyası, CBAM kıyası, Türkiye kıyası ayrı
CBAM kıyasları, ücretsiz tahsisat düzeltmesi hesabında CN kodu ve gerektiğinde üretim yöntemine göre kullanılır. 2025/2620 Ekinde A sütunu ilgili üretim sürecinin kıyasıdır ve ücretsiz tahsisat düzeltmesi gerçek veriyle hesaplanırken kullanılır; ilgili öncüllerin payı ayrıca hesaba katılır. B sütunu öncülleri de içerir ve nihai ürün veya öncül için varsayılan hesap yapıldığında kullanılır; basit malda A ile B aynıdır. Sütun keyfî seçilmez. Mevcut kıyaslar 1 Ocak 2026’dan uygulanır; Q&A, AB ETS 2026-2030 nihai kıyaslarıyla güncellenmelerini ve güncel değerlerin 1 Ocak 2027’den itibaren ithal edilen mallara uygulanmasını öngörür. Bu gelecek açıklaması tek başına yeni kıyas yayımı değildir; Türkiye ETS pilot kıyaslarının yerine de geçmez.
Tesiste üretilmeyen öncül için uygulanabilir varsayılan değer veya onu üreten tesisin doğrulanmış gerçek emisyonu kullanılabilir. Gerçek veri seçilirse öncül işletmecisi, veriyi nihai malı üreten işletmeciye iletmelidir. Q&A, işletmeciler arası Registry paylaşımını 2028’den itibaren öngörür; öncesinde bilgi sistem dışında aktarılır. Nihai malın doğrulayıcısı öncül raporunu inceler: esas olarak nihai malın raporlama döneminin raporu; öncülün gerçek üretim zamanı yeterli kanıtla gösterilirse öncülün üretim döneminin raporu değerlendirilir. Farklı dönem/tedarikçi miktarlarında 2025/2547 Madde 14’ün ortalama ve atıf kuralları korunur.
Dahilde işlenen malın kapsam içi girdileri beyan edilmelidir
Dahilde işleme rejimine alınan malda, yalnız bu rejime girişle CBAM yükümlülüğü doğmaz. Malın kendisi serbest dolaşıma sokulursa CBAM uygulanır. Mal işlenip elde edilen ürün serbest dolaşıma sokulursa, yetkili beyan sahibi bu ürünü oluşturan kapsam içi girdilerin miktarını ve gömülü emisyonunu CBAM beyanına eklemek zorundadır; nihai ürün Ek-I'de yer almasa da bu kural uygulanır. Girdi ile serbest dolaşıma giren ürün arasındaki bağı kurmak için rejim kapatma belgeleri (ibra hesabı dahil) doğrulama ve kontrolde kullanılabilir.
Sıfır emisyon bildirimi, eşik hesabından çıkış değil
AB dışı menşeli geri gelen eşya, Gümrük Kodu Madde 203 şartlarını sağlıyorsa yıllık CBAM beyanına sıfır gömülü emisyonla alınır; buna rağmen miktarı 50 ton eşiğine dahildir. Madde 205 kapsamındaki geri gelen eşyada ise olağan emisyon hesabı yapılır. AB menşeli geri gelen eşya kapsam dışıdır; yalnız gümrük vergisi muafiyeti bulunması bütün bu durumları aynı yapmaz.
Yetkili beyan sahibi, yıl içinde 50 ton eşiğini aşacağını öngörüyorsa Y128 kodunu CBAM hesap numarasıyla kullanır; fiilî aşımı beklemez. Y137, eşiğin aşılmasının beklenmediği durumda muafiyet beyanı içindir. Bu nedenle ithalat planı değişip aşım öngörülebilir hale geldiğinde kullanılan kod da yeniden değerlendirilmelidir; elektrik ve hidrojen bu kütle muafiyetine dahil değildir.
SORU 7.23 / SAYFA 63
Y422 diğer uygulanabilir kodları kaldırmaz
Dahilde işlemeye alınmış CBAM malları serbest dolaşıma sokulduğunda veya münhasır ekonomik bölgeye getirildiğinde, gümrük beyannamesinde Y422 kodu her durumda zorunludur; malların daha önce dahilde işlemede olduğunu gösterir. Başka bir Y kodu da uygulanıyorsa Y422'nin yerine değil, yanına eklenir: örneğin ithalatçının CBAM hesap numarası varsa Y128; yetkili beyan sahibi başvurusu yapılmış ama henüz karar verilmemişse Y238. Y238, başvurunun yapılmış olmasına bağlı geçici bir durumu gösterir; genel bir yetki değildir. Başvuru kodu her tarihte otomatik ithalat izni sağlamaz; 31 Mart 2026’ya kadar yapılmış başvurulara ilişkin Madde 17(7a) geçici ithalat şartları ayrıca sağlanmalıdır.
Komisyonun emisyon raporu Excel şablonunu kullanmak zorunlu değildir, ancak önerilir; aynı bilgileri ve yöntem şartlarını karşılayan başka bir düzen de kullanılabilir. Şablon, ilgili kaynak akışlarını, emisyon kaynaklarını, elektrik tüketimini ve ilgili öncülleri (precursor) hesaba katmayı sağlar. Summary_Communication sayfası ithalatçının ihtiyaç duyduğu bilgileri özetler; dosyanın doldurulmuş olması tek başına doğrulama raporu yerine geçmez.
SORU 6.12 / SAYFA 53
Elektrikte gerçek veri için koşullar birlikte
İthal elektrikte gerçek emisyon ancak şu koşulların hepsi birlikte sağlanırsa kullanılabilir: yetkili CBAM beyan sahibi ile üçüncü ülkedeki üretici arasında elektrik alım anlaşması (PPA); tesisin AB iletim sistemine doğrudan bağlı olması veya ihracat anında aradaki şebekede fiziksel sıkışıklık olmadığının kanıtlanması; tesisin en fazla 550 g fosil kaynaklı CO₂/kWh salması; beyan edilen miktarın menşe, varış ve varsa transit ülkelerdeki tüm sorumlu iletim sistemi operatörlerince tahsisli enterkonneksiyon kapasitesine kesin olarak nomine edilmesi ve nominasyon ile üretimin en fazla bir saatlik aynı döneme ait olması. Sunulacak kanıtlar 2025/2547 Ek-II Bölüm D.2.4'te düzenlenir. Komisyonun 17 Aralık 2025 tarihli değişiklik teklifi henüz yürürlükte değildir; mevcut koşullar uygulanır. Koşulları akredite doğrulayıcı teyit eder; en az aylık ara raporlar doğrulayıcıya sunulur (2023/956 Ek-IV/5(e)).
Karbon bedeli indirimi: hak ile uygulama hazırlığı ayrı
2023/956 Madde 9, gerçek emisyonla beyanda üçüncü ülkede fiilen ödenen karbon bedeli için kanıt ve bağımsız kişi tasdikiyle indirim istenmesine izin verir; yararlanılabilir iade ve ücretsiz tahsisat gibi telafiler net bedelden düşülür. Madde 9(4)’teki yıllık varsayılan karbon fiyatı yolu, ülkede kuralla belirlenmiş karbon fiyatı bulunmasına ve yıllık varsayılan fiyatın belirlenebilmesine bağlıdır. Komisyon 2027’den itibaren bu fiyatları belirleyip Registry’de sunabilir; bunu yapması zorunlu değildir. Varsayılan emisyonla beyanda indirim yalnız bu yola dayanabilir. Q&A, uygulama düzenlemesini ve ülke bazlı varsayılan fiyatların sunulmasını plan olarak anlatır; değerlendirilen konu bu fiyatların Eylül 2027 beyanlarında Registry’de kullanılabilecek biçimde nasıl sunulacağıdır. 17 Ekim 2026 resmî liste kontrolünde nihai indirim metni ve ülke fiyatlarının yayımlandığı teyit edilmedi. Türkiye ETS’nin bulunması otomatik CBAM indirimi sağlamaz.
Beyan sahibi, doğrulama raporu dahil CBAM beyanının içeriğinden sorumludur. Yanlış rapor nedeniyle gerekli sayıda sertifika teslim edilmezse ceza uygulanabilir. 2023/956 Madde 26(1a), işletmeci, doğrulayıcı veya karbon bedeli kanıtını tasdik eden bağımsız kişinin hatalı bilgisinden kaynaklanan eksik teslimde makamın ceza tutarını indirebilmesine izin verir; borç ve sorumluluk kendiliğinden ortadan kalkmaz. Madde 5(7a) ise beyanı teknik olarak başka kişiye sunarken sorumluluğun devamını düzenleyen ayrı hükümdür.
Bir ton ürünün gömülü emisyonu ile teslim edilecek sertifika sayısı aynı şey değildir. Belgenin elektrik dışındaki ürünler için verdiği şema üç bileşeni ayırır.
01 / BAŞLANGIÇGömülü emisyonDoğrulanmış gerçek değer veya uygun varsayılan değer ve ilave
Bu şema, ürün tonuna çevrilmiş büyüklükler içindir: t CO₂e / ton ürün. Çimentoda klinker, gübrede ilgili azot veya tamamlayıcı birim temeli önce uygun ürün miktarına çevrilir. Birimler eşleşmeden çarpma yapılmaz. Mal bazında sıfırın altındaki sonuç sıfır alınır.
Fiyat ayrı adımdır. Sertifikanın avro fiyatı ile gömülü emisyon doğrudan çarpılıp nihai borç ilan edilmez. Gerçek emisyon yolunda fiilen ödenmiş bedel veya koşulları sağlanan yıllık varsayılan karbon fiyatı değerlendirilebilir. Varsayılan emisyon yolunda ise Madde 9(4) yalnız yıllık varsayılan karbon fiyatına dayanan indirime izin verir; Q&A, ayrıntılı karbon bedeli düzenlemesi ile ülke fiyatlarının sunulmasını plan olarak anlatır; ülke fiyatlarının Eylül 2027 beyanlarında Registry’de nasıl sunulacağı değerlendiriliyor; bu şema, mevcut bir ülke indirimi veya hesap sonucu değildir.
AYRI TARİHLER, AYRI İŞLEMLER / 04
Takvimi tek tarihe indirmeyin.
Mali kapsamın ait olduğu yıl. İthalat çeyreği ilgili sertifika fiyatını belirler.
Soru 1.1 · 3.3
Sertifika satışının başlangıcı; 2026 ithalatı için alım, 30 Eylül tesliminden önce tamamlanmalıdır.
Soru 3.2 · s.22
2026 ithalatları için ilk yıllık beyan ve karşılık gelen sertifikaların tesliminde son tarih.
Soru 2.5 · 3.6
2027’den itibaren her yıl çeyrek sonu asgari %50 bakiye kontrolü yıllık teslimden ayrıdır. Madde 22(2), mark-up hariç varsayılan değer veya şartları sağlayan önceki yıl teslimi yolunu ve ücretsiz tahsisat düzeltmesini düzenler. Eşiğin aşılmasını izleyen çeyrek sonu kuralı ayrıca kontrol edilir. Bu tarihler Türkiye pilot İMP ve FSR takvimlerini değiştirmez.
TEYİT VE SINIRLAR / 05
Belgenin de dikkatle okunması gerekiyor.
Çeyrek sonu tarihindeki tutarsızlık+
Q&A s.22’de üçüncü kontrol tarihi 31 Ekim yazıyor; aynı belgenin s.9’daki "her takvim çeyreği" ifadesi ve 2023/956 Madde 22(2) çeyrek sonunu esas alır. Üçüncü çeyrek 30 Eylül’de biter; 31 Ekim uygulama takvimine aktarılmadı. Bakiye hesabında mark-up hariç varsayılan değer veya şartları sağlayan önceki yıl teslimi ile ücretsiz tahsisat düzeltmesi kullanılır (Soru 3.1).
Geleceğe ilişkin ifadeler tamamlanmış işlem değil+
Soru 1.5 ve 3.10’daki karbon bedeli uygulama düzenlemesi, 6.12’deki elektrik önerisi ve 7.18’deki AEA hedefi farklı statülerdedir. Belgenin güncelleme tarihi bunları yürürlüğe sokmaz.
Önceki tam sürümle değişiklik karşılaştırması yapılmadı+
15 Ekim belgenin üzerinde yazan güncelleme tarihidir; inceleme ve tespitimiz 17 Ekim’dir. Buradaki her açıklamanın ilk kez 15 Ekim’de getirildiğini söylemiyoruz.
Yalnız bu belgeye dayanarak özel dosya kararı verilmez+
Bazı bölümlerde taslak dili, editoryal not veya eskimiş gelecek zaman bulunuyor. Özellikle s.13’teki kapsam notu ile s.20’deki yetkilendirme cümlesi yeni kural sayılmadı. Güncel mevzuat ve yetkili makam esas alınır.
Q&A s.33, en az üç ardışık ayı kapsayan farklı dönem (örneğin mali yıl) ve ilgili veri yoksa temsil edici kalan önceki yıl verisi hakkında açıklamalar içerir. Bunlar 2025/2547’nin takvim yılı tanımı ve 2026 ithalatında 2026 dönemi kuralıyla açık biçimde örtüşmez. Bu cümlelerden tek başına alternatif dönem veya 2026 öncesi emisyon verisini kullanma izni çıkarılmamalıdır; Soru 4.14 ve 5.17’de bağlayıcı hüküm ayrı gösterilir.
Yetkilendirme ve üretim yılı anlatımında mevzuat üstünlüğü+
Q&A s.20’deki zorunlu danışma ve 15 iş günü anlatımı yerine güncel Madde 17(1)’deki isteğe bağlı danışma ve en fazla 15 takvim günü kuralı uygulanır. Q&A s.47’deki yıl seçimi örneğinde de bağlayıcı 2025/2547 Madde 7 esas alınır: 2026 dışındaki ithalatta yeterli üretim kanıtı varsa üretim dönemi kullanılır; 2026 ithalatında mal daha önce üretilmiş olsa da raporlama dönemi her durumda 2026’dır.
Sanal ziyaret ile genel feragat aynı takvim değildir+
Q&A s.46 ve Komisyonun doğrulama rehberi s.60-61, ziyaret istisnalarını birlikte okunması gereken koşullarla açıklar. Genel feragat için önceki iki raporlama döneminin her birinde fiziksel ziyaret gerekir; yalnız önceki yılın ziyareti yetmez. Rehberin örnekleri fiziksel, sanal, fiziksel veya fiziksel, fiziksel, feragat, fiziksel şeklindedir. Bunlar bütün tesisler için zorunlu bir takvim değildir; her istisna kendi koşullarına bağlıdır ve iki kolaylık üst üste birleştirilemez. Bağlayıcı dayanak 2025/2546 Madde 3’tür. Sıfır emisyonlu elektrik tesislerinin özel hükmü ve Madde 4’teki olağanüstü koşullar ayrıca değerlendirilir.
