AB ETS 2026 ücretsiz tahsisat tablosu ne anlatıyor?

Avrupa Komisyonunun tablosundaki iki sayı aynı şeyi anlatmıyor. 444,59 milyon, üye devletlerin son Ulusal Tahsisat Tablolarına göre 2026 yılı için ücretsiz verebileceği tahsisatların toplamı. 321,70 milyon ise 10 Eylül 2026 itibarıyla bu toplamın işletmecilerin hesaplarına fiilen aktarılmış kısmı.

Dolayısıyla tablo bir emisyon sonucu veya yeni bir mevzuat değil, dağıtım sürecinin fotoğrafıdır.

17 Ekim kapsam notu: Bu çözümleme 10 Eylül 2026 tablosunun tarihsel okumasıdır; rakamlar güncel aktarım toplamı olarak yenilenmemiştir.

İki sayı arasındaki fark ne§

10 Eylül görünümünde tahsisatların yaklaşık %72,36'sı aktarılmış durumda:

321,70 ÷ 444,59 = %72,36

Aradaki 122,89 milyon tahsisat, tesislerin kesin olarak kaybettiği bir hak ya da karşılamadığı emisyon borcu değildir. Bu tutar, o tarihte ulusal tablolarda yer aldığı hâlde henüz işletmeci hesaplarına aktarılmamış bölümü gösterir. Bazı ülkeler aktarımı tamamlamışken bazıları tabloda sıfır veya kısmi aktarım gösteriyor. Bu yazıdaki sayılar 10 Eylül 2026 tarihli ara görünümü açıklar; bugünkü aktarım toplamı olarak kullanılmamalıdır.

Bir tahsisat genel olarak bir ton CO₂ eşdeğeri emisyonu teslim etme hakkını temsil eder. Ancak 444,59 milyon sayısı tesislerin gerçek emisyonu değildir. Bir tesisin pozisyonu kendi hesabında şöyle okunur:

Teslim açığı = doğrulanmış emisyon − hesaba geçen ücretsiz tahsisat

Sonuç pozitifse tesis eksik kısmı piyasadan temin eder; negatifse tahsisat fazlası vardır. Bu hesap ülke toplamıyla değil, tesisin doğrulanmış emisyonu ve kayıt sistemi bakiyesiyle yapılır.

Geçen yıllarla karşılaştırma§

Aşağıdaki toplamlar Komisyonun aynı adlı, AB'nin 27 üye devletini kapsayan sanayi ve ısı üretimi tablolarındaki satırların toplamıdır. Uçak işletmecileri bu tabloda yer almaz.

2026'daki son NAT toplamı 2025'e göre 29,48 milyon, yani yaklaşık %6,22 daha düşük. 2023 ile karşılaştırıldığında azalış 80,89 milyon ve yaklaşık %15,39. Bu seri ücretsiz tahsisatın toplam ölçekte daraldığını açık biçimde gösteriyor.

Aktarım oranlarını ise doğrudan bir performans sıralaması gibi okumamak gerekir. 2024 ve 2025 tabloları aralık ayında, 2026 tablosu eylül ayında yayımlandı. Bu yüzden 2026'daki %72,36 oranının önceki yılların yıl sonu oranlarından düşük olması tek başına gecikme veya sistem sorunu kanıtı değildir. Doğru karşılaştırma, aynı tarihli ülke tabloları ve tesis hesabındaki fiili aktarım bilgileriyle yapılmalıdır.

Toplam neden azalıyor§

2026, AB ETS'nin 2026–2030 ikinci tahsisat döneminin ilk yılı. AB ETS Direktifi Madde 10a kapsamındaki sistem, ücretsiz tahsisatı zaman içinde daha seçici hâle getiriyor:

• Kıyas değerleri teknolojik ilerlemeyi yansıtacak şekilde düşürülüyor. 2026–2030 döneminde yıllık kıyas azaltım hızlarının alt sınırı %0,3'e, üst sınırı %2,5'e çıktı.
• SKDM kapsamındaki ürünlerde ücretsiz tahsisatın kademeli azaltımı başladı. 2026 için CBAM faktörü %97,5.
• Üretim düzeyindeki değişiklikler tahsisatı etkiliyor; 2021'den beri iki yıllık hareketli ortalamada %15 artış veya azalış, yıllık düzeltmeye yol açabiliyor.
• Enerji etütlerindeki önlemler ve belirli tesisler için iklim nötrlüğü planları, ücretsiz tahsisata erişimde koşul hâline geldi.

Bununla birlikte 2025 ile 2026 arasındaki 29,48 milyonluk azalmanın tamamını tek bir kurala bağlamak mümkün değil. Komisyonun durum tablosu, ülke toplamlarını veriyor; kıyas güncellemesi, CBAM faktörü, faaliyet düzeyi değişiklikleri, tesis açılış ve kapanışları ile ulusal tablo revizyonlarının katkısını ayrı ayrı hesaplamıyor.

Bu bize ne anlatıyor§

İlk mesaj, ücretsiz tahsisatın AB sanayisi için kalıcı ve değişmeyen bir koruma olmadığıdır. Toplam ücretsiz miktar küçülürken aynı emisyon düzeyini sürdüren bir tesisin piyasadan karşılaması gereken açık büyüyebilir. Fakat bu tablodan tek başına karbon fiyatının artacağı veya belirli bir tesisin maliyetinin ne kadar değişeceği sonucu çıkarılamaz.

İkinci mesaj, veri kalitesinin finansal etkisinin büyüdüğüdür. Ürün sınırı, faaliyet seviyesi, doğrulanmış emisyon ve kayıt hesabı yanlışsa şirket hem ücretsiz tahsisatı hem teslim açığını yanlış hesaplar. Toplu Komisyon tablosu yönü gösterir; karar için tesis hesabı gerekir.

Üçüncü mesaj, SKDM ile ücretsiz tahsisatın aynı dönüşümün iki tarafı olduğudur. AB, SKDM kapsamındaki ürünlerde sınırdaki karbon maliyetini devreye alırken AB üreticilerine verilen ücretsiz tahsisatı aşamalı olarak azaltıyor. Türkiye'den AB'ye ihracat yapan bir üretici için bu, ürün bazında güvenilir gömülü emisyon verisinin daha önemli hâle geldiğini gösterir. Ancak şirketin SKDM yükü 444,59 milyonluk toplamdan hesaplanmaz.

Türkiye'deki tesis için sonuç§

Yalnız Türkiye ETS kapsamındaki bir tesis için bu tablo yeni bir yükümlülük veya Türkiye'de kullanılacak tahsisat miktarı doğurmaz. AB'nin 444,59 milyonluk toplamı Türkiye ETS hesabına taşınamaz; Türkiye'nin kıyasları ve katsayıları ulusal kararlarla belirlenir.

AB ETS kapsamındaki bir tesisi bulunan grup şirketleri, kendi 2026 aktarımını ilgili ülkenin yetkili makamı ve Union Registry hesabından kontrol etmeli. Türkiye'den SKDM kapsamında ihracat yapan şirketler ise bu gelişmeyi fiyat tahmini olarak değil, emisyon verisi, ürün eşleştirmesi ve doğrulama hazırlığını güçlendiren bir yön işareti olarak okumalı.

Hesabın teknik yapısı için AB ETS'te ücretsiz tahsisat ve alt tesisler rehberine bakabilirsiniz. Komisyonun 2026 tablosu bilgi amaçlıdır; tesis bazındaki nihai durum için ilgili ulusal yetkili makam ve kayıt sistemi esastır.